Geldzucht drijft Rupert Murdoch

Rupert Murdoch misbruikt de macht van zijn kranten en tv-zenders om zakelijke gunsten te verkrijgen van de Britse regering. Maar hij werd nooit gedreven door politieke doelstellingen. Zakelijke belangen stonden voorop: Murdoch steunt altijd de winnaar. Maar tijdens zijn verhoor woensdag relativeerde hij zijn informele contacten met leidende politici.

Op 10 september 2009 dronk David Cameron, destijds nog leider van de Britse oppositie, een borrel met James Murdoch in een club in de chique Londense wijk Mayfair. Murdoch vertelde Cameron dat The Sun, een van de machtigste kranten uit het Murdoch-imperium, hem zou steunen bij de komende verkiezingen.


Op 6 mei 2010 werd Cameron premier van het Verenigd Koninkrijk, nadat zijn rivaal Gordon Brown stelselmatig was zwartgemaakt door The Sun. Vervolgens deed hij wat Murdoch en zijn vader Rupert graag wilden. Hij bezuinigde op de BBC, de publieke concurrent van de commerciële Murdoch-zenders. En de omstreden volledige overname van satellietzender BSkyB door Murdoch zou waarschijnlijk zijn goedgekeurd, als het afluisterschandaal geen roet in het eten had gegooid.


Het is allemaal een beetje toevallig, vindt Nick Davies, onderzoeksjournalist van The Guardian. Hij hoopt dat het onderzoek van rechter Levenson zal bewijzen wat veel mensen vermoeden: Rupert Murdoch misbruikt de macht van zijn kranten en tv-zenders om zakelijke gunsten te verkrijgen van de Britse regering. Toen Murdoch gisteren werd verhoord, gaf hij echter geen krimp. 'Ik heb nog nooit een premier ergens om gevraagd', zei hij. En hij was er trots op dat hij zijn kranten nooit had gebruikt om zijn zakelijke belangen te verdedigen.


Veel mensen denken daar anders over. In zijn autobiografie schreef de voormalige Britse premier Tony Blair over de ongezonde rol van de media, vooral de tabloids, in de moderne democratie. 'Een kwestie die volgens elke vooraanstaande politicus rijp is voor debat', aldus Blair. Toch houdt iedereen zijn mond, omdat de tabloids hun critici kapot maken.


Angst is een pijler van het imperium van Rupert Murdoch (81), de Australiër die in de jaren zestig naar Londen kwam en vervolgens een van de grootste mediaconcerns ter wereld opbouwde. In september 2010 deed een commissie van het Lagerhuis al een poging om Rebekah Brooks, de hoofdredacteur van News of the World, te verhoren. Uiteindelijk zagen de Lagerhuisleden er vanaf, nadat ze op subtiele wijze waren gewaarschuwd. De journalisten zouden gaan spitten. De geringste misstap zou genadeloos worden uitgespeeld, van een buitenechtelijke affaire tot een slordig ingevulde declaratie.


Zo verziekte Murdoch het politieke klimaat in Groot-Brittannië. De politieke elite werd niet alleen gecorrumpeerd door haar angst voor de kranten van Murdoch, maar ook doordat zij het spel zelf met verve meespeelde. Politici lieten zich intimideren, maar geloofden tegelijkertijd dat het manipuleren van de media de beste manier was om aan de macht te komen - of te blijven. Daarom wilde Tony Blair per se een tabloidman als perschef, Alastair Campbell van de Daily Mirror. David Cameron koos voor Andy Coulson, de hoofdredacteur van News of the World.


De sleutel hiervoor ligt bij de verkiezingen van 1992. Labourleider Neil Kinnock lag in de peilingen licht voor, maar werd na een genadeloze campagne van The Sun verslagen door zijn Conservatieve tegenstrever John Major. It Was The Sun Wot Won It, schepte de krant de volgende dag op. Rupert Murdoch zei woensdag dat hij hoofdredacteur Kelvin MacKenzie hiervoor op zijn donder had gegeven. 'Smakeloos', sprak hij bescheiden. 'Wij hebben die macht ook helemaal niet.' In een nek-aan-nekrace kan een smeercampagne de doorslag geven, maar uiteindelijk weet niemand hoe belangrijk de rol van The Sun is geweest.


Maar voor Labour was de nederlaag van Kinnock een traumatische ervaring die van Murdoch een mythische figuur maakte. Tony Blair was ervan overtuigd dat hij Murdoch aan zijn zijde moest krijgen. In 1995 reisde hij af naar Sydney om het topmanagement van News Corp toe te spreken. Hij kreeg de steun van Murdoch en aanvankelijk werkte zijn strategie uitstekend. Blair won de verkiezingen van 1997, Campbell wist hem prima te verkopen met de leuze Cool Brittannia. Maar de val van Blair laat zien dat mediamagnaten en spindoctors niet zo almachtig zijn als ze zelf graag denken.


Rupert Murdoch was een groot voorstander van de oorlog in Irak. Geen enkele Murdoch-krant sprak zich uit tegen de oorlog. The Sun kopte met enorme letters dat Groot-Brittannië binnen 45 minuten kon worden vernietigd door de raketten van Saddam Hoessein, een vondst uit de koker van Alastair Campbell.


De oorlog werd echter nooit populair en was een van de belangrijkste oorzaken voor het vertrek van Blair in 2007, gevolgd door de nederlaag van Labour in 2010. Bovendien werd Blairs imago uiteindelijk bezoedeld door zijn flirt met de tabloidcultuur. Het inhuren van Campbell was 'slim op korte termijn', schreef Daily Mail-columnist Peter Oborne. 'Maar tegen de tijd dat Campbell Downing Street had verlaten, had hij elk grammetje vernietigd van Blairs ooit aanzienlijke reputatie van integriteit.' Blair werd Bliar.


De macht van Murdoch wordt vaak overschat, stelde BBC-journalist Clive Anderson. 'Hij volgt de trends en gaat het geld achterna. In de jaren tachtig steunde hij de Falklandoorlog en de strijd van premier Thatcher tegen de vakbonden. Maar hij steunde die kwesties omdat ze populair waren. Ze waren niet populair omdat Murdoch ze steunde', aldus Anderson.


De media kunnen zaken opblazen of negeren, de volkswoede aanjagen, politici dwars zitten en individuen zelfs kapot maken. Maar ze doen hun werk in een complex geheel van sociale krachten. Ze hebben veel minder invloed op bredere maatschappelijke ontwikkelingen dan soms wordt aangenomen, ook omdat burgers zich niet slaafs door de media laten vertellen hoe de wereld in elkaar zit.


Rupert Murdoch wordt ook niet gedreven door politieke doelstellingen, zegt Michael Wolff in de biografie The Man Who Owns The News. Zakelijke belangen staan altijd voorop. Daarom steunt hij altijd de winnaar: Margaret Thatcher, Tony Blair, David Cameron. Als je de winnaar aan je verplicht, doet hij niet moeilijk over de machtsconcentratie die je opbouwt, stelt hij geen lastige vragen over de onethische methoden van je journalisten.


Die strategie werkte vlekkeloos, tot het afluisterschandaal. Wellicht zal het onderzoek van Levenson ontrafelen hoe ver Murdoch tot de macht was doorgedrongen, en vooral wat die macht hem teruggaf in ruil voor zijn steun.


CV


1931


geboren in Melbourne, Australië


1952


directeur van News Limited, geërfd van vader


1969


koopt News of the World en The Sun


1981


overname The Times


1985


naturalisatie tot Amerikaan, overname 20th Century Fox


2007


overname Dow Jones & Company, eigenaar van The Wall Street Journal


2011


telefoonschandaal News of the World


CV


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden