Geldnood dreigt voor universiteiten

De Nederlandse universiteiten raken in hoog tempo door hun financiële reserves heen. Een aantal instellingen heeft al forse leningen moeten sluiten om nieuwbouw te kunnen bekostigen....

Van onze verslaggever Sander van Walsum

Dit blijkt uit een inventarisatie van recente nieuwbouwprojecten door de Volkskrant. Zo heeft de Universiteit Leiden bijna 70 miljoen gulden op de kapitaalmarkt moeten lenen om de verbouw van het Kamerlingh Onnes Laboratorium - toekomstig onderkomen van de juridische faculteit - te kunnen financieren. Ook de universiteiten van Maastricht en Delft hebben voor recente nieuwbouwprojecten tientallen miljoenen guldens moeten lenen.

Zij zondigen hiermee tegen de regel dat hooguit de helft van de bouwkosten met geleend geld mag worden betaald. Die regel werd bijna twee jaar geleden geformuleerd door de commissie-Koopmans, die de vermogenspositie van de universiteiten heeft bestudeerd.

De voorzitter van die commissie, de Groningse hoogleraar L. Koopmans, is er niet verbaasd over dat de universiteiten voor hun bedrijfsvoering in toenemende mate op de kapitaalmarkt zijn aangewezen. 'We hebben uitgerekend dat de instellingen over een gezamenlijk vermogen van 3,6 miljard gulden beschikken. Dat is 1,6 miljard te weinig om onderhoud en vervanging van de eigen gebouwen te kunnen bekostigen. Ze moeten dus lenen, elk jaar meer.

'Op termijn zal de gezamenlijke rentelast oplopen tot minimaal 80 miljoen gulden per jaar. Twee jaar geleden hadden de universiteiten nog zo'n anderhalf miljard gulden aan liquide middelen. Daarvan zal straks niet veel meer over zijn.'

Koopmans weet niet waarom de huidige liquiditeitspositie per universiteit zo sterk verschilt. De relatief vermogende instellingen, waaronder de universiteiten van Utrecht, Amsterdam en Groningen hebben de laatste jaren nog aanzienlijke exploitatie-overschotten geboekt. Zo hield de Vrije Universiteit in Amsterdam vorig boekjaar 45 miljoen gulden over. En de Universiteit Utrecht kan haar nieuwe bibliotheek (kosten: 155 miljoen gulden) uit eigen zak betalen.

Bij de universiteiten van Maastricht, Wageningen, Rotterdam, Delft en Twente hielden uitgaven en inkomsten elkaar ongeveer in evenwicht. De Technische Universiteit Eindhoven en de Leidse universiteit kwamen respectievelijk zeven ton en tien miljoen gulden tekort. Koopmans vermoedt dat deze verschillen mede zijn veroorzaakt door lokale verschillen in de instroom van studenten en de noodzaak van onderhoud van de gebouwen. 'Maar het kan ook iets met de managementskwaliteit te maken hebben.'

Feit is, aldus Koopmans, dat de universiteiten die nu moeten lenen hun afschrijvingen op de gebouwen in het verleden hebben opgesoupeerd. En daaraan ontkomen ook de 'gezonde universiteiten' op termijn niet. Dat is ook de inschatting van de 'controller' van de Universiteit Utrecht, P. Vijfhuizen. 'We investeren nu jaarlijks meer dan 100 miljoen gulden in huisvesting. Nu hebben we dat, door zuinig beleid in het verleden, nog op de plank liggen. Maar over een jaar of vier zijn ook wij door onze reserves heen.'

De vereniging van universiteiten VSNU voorziet dat alle universiteiten binnenkort op de kapitaalmarkt zijn aangewezen. 'Bedrijfstechnisch verantwoord of niet: ze moeten wel', zegt begrotingsdeskundige C. Otten. 'Het heeft overigens een strategisch voordeel. Instellingen kunnen zo inzichtelijk maken dat ze het met de huidige toewijzing van middelen echt niet redden.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden