Gelderland kiest voor oppotten

Het provinciebestuur van Gelderland gaat 60 miljoen euro bezuinigen. Maar het dubbele van dat bedrag komt jaarlijks aan rente binnen....

Arnhem Midden in de discussie over de toekomst van de provincies gaat de schatrijke provincie Gelderland 60 miljoen bezuinigen, terwijl er elk jaar meer dan 100 miljoen rente vrijkomt uit de miljarden van de aandelenverkoop van Nuon. Hoe valt dit te rijmen? Doet Gelderland een poging om de kritiek op de bestuurlijke middenlaag te verstommen of moet de provincie werkelijk op den duur gaan interen op haar eigen vermogen?

Het gaat pijn doen, maar het is onvermijdelijk, luidt de bezwerende boodschap vanuit het Provinciehuis waarmee de bezuinigingen van 60 miljoen gepaard gaat. Gedeputeerde Staten van Gelderland zullen vandaag bekendmaken welke instellingen worden getroffen. Duidelijk is al dat Omroep Gelderland en museum Het Valkhof in Nijmegen en alle kulturhusen (huizen in kleine gemeenschappen waarin verschillende instellingen op het gebied van zorg, welzijn, cultuur, educatie en zakelijke dienstverlening onder één dak zijn samengebracht) de dupe worden.

Fractievoorzitter Jan Markink van de VVD vindt het goed dat er een grote schoonmaak wordt gehouden op de begroting van de provincie. In het verleden is Gelderland zich gaan bemoeien met tal van sociale zaken die eigenlijk bij het Rijk of de gemeenten horen. ‘We steunden opeens daklozen en bogen ons over het armoedebeleid.’

De provincie moet zich bezighouden met openbaar vervoer, ruimtelijke ordening en economie, vinden de liberalen. Concentratie op kerntaken dus.

Bemoeizucht
De provincie mag helemaal zelf weten waaraan zij haar geld besteedt, maar lijkt zich de kritiek aangetrokken te hebben van bestuursdeskundige Klaartje Peters die de bemoeizucht van de provincie al jaren te vuur en te paard bestrijdt. In haar boek Het opgeblazen bestuur beschrijft zij hoe deze bestuurlijke middenlaag zich in reactie op de publieke desinteresse is gaan profileren op discutabele terreinen. Vooral Gelderland sprong eruit met allerlei leuke fröbelzaken.

Haar kritiek was lang voor dovemansoren bestemd. Tot er onlangs gekort moest worden op het provinciefonds. Nu heeft Gelderland een goed excuus om de bezem door het huis te halen.

Den Haag heeft de provincies niet voor niets op de korrel. Er zijn door de economische crisis miljarden nodig en bij de provincies is veel geld te halen. Deze ronde komen de provincies er nog genadig af, vinden betrokkenen; 54 miljoen moet Gelderland ophoesten.

Dit is slechts de helft van wat jaarlijks vrij op de plank ligt. Daarom is volgens SP en D66 de beknibbeling volkomen onnodig. SP-fractievoorzitter Eric van Kaathoven: ‘De provincie heeft zich wel jarenlang om alles en iedereen bekommerd. Wie staat er klaar om het over te nemen? De kulturhusen zijn belangrijk voor de leefbaarheid op het platteland en ook geld voor de ambulancezorg is hard nodig.’

In juni staan twee hoorzittingen gepland waarbij een lange rij van organisaties zal ageren tegen de plotselinge kou. Het valt hun nauwelijks uit te leggen dat Gelderland de geldkraan dichtdraait, terwijl er meer dan genoeg geld is.

Maar de provincie Gelderland wil met de rente van haar ‘stamkapitaal’ andere dingen doen, bleek vorige week bij de bespreking van het financiële jaar 2009 in de commissie Financiën. Het ‘zorgvuldig opgebouwd vermogen’ – vorig jaar aangevuld met 4,4 miljard door de verkoop van Nuon – is nodig om ‘generaties lang structuurversterkende maatregelen te kunnen nemen voor de Gelderse samenleving’, stelt gedeputeerde Theo Peters (CDA).

Haagse wensen
Het geld is dus bestemd voor ‘prestigeprojecten’, schampert de SP. Deze partij vindt echter een meerderheid in de Provinciale Staten tegenover zich die dit oppotten prima vindt. Al maken de Haagse wensen deze partijen wel nerveus. ‘Kan het Rijk niet zomaar een greep uit de kas doen?’, vroeg de ChristenUnie. Peters stelde de Staten gerust. Er is ten minste een grondwetwijziging nodig om het eigen vermogen van de provincie te kunnen aantasten.

Dat de rente op het Nuon-geld jaarlijks wordt besteed om het verschil te maken, bevalt ook VVD’er Markink uitstekend. Maar met de SP signaleert hij dat het provinciebestuur deze titel van het coalitieakkoord op geen enkel terrein waarmaakt.

SP’er Van Kaathoven: ‘Het is zo halfslachtig. Maak een keuze, zeggen wij. Stop het in jeugdzorg of het openbaar vervoer. Verdubbel het spoor van Arnhem naar Winterswijk, leg een tram aan tussen Arnhem en Nijmegen.’

Ook Jaap Modder, voorzitter van de Stadsregio Arnhem Nijmegen, lijkt aan te sturen op een genereus gebaar. Het doorgaan van het doortrekken van de A15 hangt op de keuze voor brug over of tunnel onder het Pannerdensch Kanaal. De Gelderse bestuurders ageren tegen een brug, omdat de Betuwelijn na veel strijd met een tunnel onder het kanaal doorgaat.

Het is niet meer dan logisch dat de snelweg naast de Betuwelijn komt te liggen. Maar het Rijk, de stadsregio noch de provincie is bereid daarvoor 400 miljoen op tafel te leggen. En zonder een besluit gaat de snelweg niet door, tamboereert Modder al een week in de lokale media.

Geen pinautomaat
‘Kom op met die tunnel’, lijkt hij daarmee te roepen, maar hij zegt het diplomatieker. ‘Ik ben van het keynesiaanse model dat de overheid bij een recessie geld moet uitgeven, zoals in Overijssel gebeurt.’

Financiële smeekbedes werken echter averechts bij gedeputeerde Theo Peters. ‘Gelderland is geen pinautomaat’, pareert hij vragen van dat kaliber.

Het grote gebaar zit er dus niet in. Dat is net zo goed misplaatste zuinigheid als een poging iedereen te vriend te willen houden, ervoer Jan Bart Wilschut, secretaris van de Regio Achterhoek.

Toen de economische crisis nog maar net zijn kop opstak, zat in de voormalige Dru-fabrieken in Ulft iedereen al om de tafel om een green deal te sluiten. Ondernemers, gemeenten, woningcorporaties spraken af samen in te zetten op duurzaamheid. Dat ging gepaard met een hoop ambitie en energie, meldt Wilschut.

De Achterhoek klopte aan bij de provincie voor een bijdrage uit de kersverse crisispot. Daartoe voelde de regio zich uitgedaagd door de commissaris van de koningin Clemens Cornielje in zijn nieuwjaarstoespraak.

Het werd een koude douche, zegt Wilschut. ‘Op de provinciale burelen werd nog aan een nota gewerkt.’ Het gevolg was dat het geld later in een dun laagje over de zes regio’s werd verdeeld.

Wilschut vindt dat een gemiste kans. ‘Je moet als overheid aansluiten bij de plaats waar de energie zich bundelt. Dan heb je de beste kans op rendement en ook de grootste kans dat die actie het verschil maakt. Nu heeft de provincie degenen met een goed verhaal niet aan zich weten te binden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden