Gelaagde beeldverhalen

Met een snelle blik op de theateraffiches van Lex Reitsma doe je de huisontwerper van De Nederlandse Opera tekort.

Frederike Huygen: Lex Reitsma - 196 Affiches voor De Nederlandse Opera

***


Nai010 Publishers; euro 17,50.


Een affiche voor een voorstelling moet communiceren, dat kan elke ontwerper, theaterdirecteur of pr-adviseur je vertellen. Het moet communiceren met potentieel publiek. Maar wat dat communiceren precies betekent, is nog lastig. Grafisch ontwerper Lex Reitsma maakte voor de opera Het sluwe vosje (Leos Janacek) een affiche met de loop van een geweer waar een vossenstaart als rookpluim uit komt. Een mooi affiche, dat bij de eerste opvoering in 1995 nog goed werd bevonden, maar bij de reprise vijf jaar later wees de pr-afdeling van De Nederlandse Opera het af. Omdat het 'niet communiceert'.


Dat verschil van inzicht hoort misschien wel bij het werk van Lex Reitsma (1958), dat nu in boek- en tentoonstellingsvorm tot ons komt. Het is namelijk niet altijd voor de hand liggend werk. Soms moet je drie keer kijken in zijn 196 Affiches voor De Nederlandse Opera, voor je alle nuances vat.


Het boek en de tentoonstelling vormen de weerslag van de 24-jarige samenwerking tussen Reitsma en Pierre Audi, artistiek leider van De Nederlandse Opera. Het maakt het overzicht interessant, het maakt Reitsma's werk interessant. Zeker omdat je kunt zien hoe in de kern zijn concept altijd een constructie en een collage blijft. Zelden is een beeld intuïtief en patsboem in het gezicht, zoals de affiches van Anthon Beeke, of zijn het kale, maar heldere exercities in een strak grid, zoals het werk van Wim Crouwel.


Reitsma's affiches zijn gelaagde beeldverhaaltjes. Een ingenieus puzzeltje is het vierluik dat Reitsma maakte voor Der Ring des Nibelungen van Wagner. Een monumentaal operastuk in vier delen, een van de spraakmakende regies van Audi. De vier affiches zijn separaat opgebouwd uit kubusvormen in wisselend perspectief, die in kleur en materiaal verwijzen naar de ensceneringen van Audi. Maar je kunt ze ook alle vier tegen elkaar leggen, waardoor zich een vijfde poster vormt.


Reitsma is geen man van Photoshop. Zijn affiches zijn analoge collages. Op de affiche Die Meistersinger (ook Wagner) is voor de achtergrond het deksel van een wijnkistje gebruikt. De leest leende hij bij de lokale schoenmaker, een nachtegaal knipte hij uit een fotoblad. Resultaat is een beeld vol connotaties met de opera: meesterschoenmaker begeert rijke vrouw, maar krijgt haar alleen als hij een zangconcours wint.


Reitsma heeft daarnaast een aantal prima tv-documentaires gemaakt, waaronder De stijl van het Stedelijk (2012), een indringende registratie van hoe het Amsterdamse museum een nieuwe huisstijl-ontwerper kiest en weer verliest. Verhalen vertellen, bewegend of stilstaand, Reitsma beheerst die kunst.

EIGEN EXPOSITIE

'Opera in het Stedelijk' is een presentatie gewijd aan De Nederlandse Opera, waarin het werk van de ontwerpers Lex Reitsma en Eiko Ishioka (1938-2012) centraal staat.


Naast affiches en films van Reitsma zijn de spectaculaire kostuums te zien die de Japanse Ishioka ontwierp voor Wagners cyclus Der Ring des Nibelungen, die de opera bracht van 1997 tot 2014 in de regie van Pierre Audi.


De tentoonstelling is tot 19 oktober te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden