Gekte, geniaal verwoord: ADHD

Van Salvador Dalí (adhd?) tot de bipolaire Carrie uit Homeland: psychiaters en hersenwetenschappers bespreken treffende voorstellingen van psychische stoornissenin kunst en cultuur. Sara Durston bespreekt Salvador Dalí, die vermoedelijk ADHD had.

Wilma de Rek en Tonie Mudde
Soft self portret with fried bacon, Salvador Dali Beeld .
Soft self portret with fried bacon, Salvador DaliBeeld .

'De term adhd bestaat pas sinds de jaren tachtig, maar drukte en concentratiestoornissen zijn van alle tijden. De oudste aanwijzing is van vier eeuwen voor Christus. Hippocrates schreef over mensen met 'een verminderde vasthoudendheid omdat de ziel snel overgaat naar de volgende indruk'.'

Van de Spaanse kunstenaar Dalí (1904-1989) wordt gezegd dat hij adhd had. Op basis van zijn oeuvre zou het me niks verbazen als dat inderdaad zo was. Een overweldigende drukte in het hoofd, dat is vaak kenmerkend voor adhd. Dat kan mensen te veel worden. Maar elementen van de stoornis kunnen ook positief uitpakken. Mensen met adhd zijn vaak ook creatief en productief als ze hun energie richting weten te geven, zoals Dalí.'

Als 11-jarig kind bezocht ik voor het eerst het Teatro-Museo Dalí in Figueres. Een overdonderende ervaring, ik wist niet waar ik kijken moest. Het is allemaal zó veel, zó verschillend, zó bizar. Alleen al de titels van de kunstwerken maakten me duizelig.

Soft Self-Portrait with Grilled Bacon.

Face of Mae West Which Can Be Used as an Apartment.

50 Abstract Paintings which Seen from Two Metres Change into Three Lenins Disguised as Chinese and Seen from Six Metres Appear as the Head of a Royal Tiger.

Joelend op de hersenscanner

'Bij mijn experimenten in het lab ontmoet ik veel kinderen met adhd. Van sommige kinderen spat de drukte af, die willen bij wijze van spreken direct joelend op de hersenscanner klimmen. Bij anderen met adhd zit de drukte meer in hun hoofd. Hoe voelt het om jou te zijn?, vraag ik me weleens af. Misschien dat Dalí's Teatro-Museo dat gevoel het beste benadert. Overal kleuren, overal prikkels. Er is geen hiërarchie, alles schreeuwt om aandacht.'

Nu kunnen jij of ik in dat museum nog onze ogen dichtdoen of naar buiten lopen. Maar een adhd'er kan veel moeilijker ontsnappen aan al die indrukken. Ik sprak ooit een man met adhd die 's avonds in zijn badkamer ging zitten met het licht uit. Dan zette hij de kraan aan en luisterde urenlang naar het stromende water. Eindelijk was er maar één ding dat zijn aandacht vroeg, eindelijk was er een beetje rust.'

Sara Durston, hoogleraar ontwikkelingsstoornissen van de hersenen (UMC Utrecht Hersencentrum)

Salvador Dalí Beeld epa
Salvador DalíBeeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden