Column

Gekrulde mondhoeken als de camera's aangaan

Je was een sukkel als premier Rutte geen grap over je maakte.

Premier Rutte: geen Amazing Grace, zoals Obama deed. Beeld anp

Niccolò Machiavelli was onder zijn tijdgenoten eerder bekend om zijn grappen en gebrek aan ontzag voor alles en iedereen dan als politiek schrijver.

Ik vertel u dit omdat ik woensdagavond voor een duivels dilemma stond. Mijn eigen hoofdredacteur zou in Nieuwspoort de Machiavelli-lezing houden, onder de veelbelovende titel De krant blijft altijd bestaan. Zo'n beetje op hetzelfde moment werd de beroepsgroep van parlementair verslaggevers verwacht in de Beurs van Berlage om eens hartelijk te lachen om premier Rutte en zichzelf.

Welke keuze zou Machiavelli in zo'n geval maken? Instemmend knikken bij het optimisme van de hoofdredacteur, of goede sier maken door aan te schuiven bij het journalistiek establishment tijdens het Correspondents' Dinner?

Echte politici, vond Machiavelli, gaan na hun dood naar de hel. Maar voor het zo ver is, moeten ze leren 'om ook níet goed te kunnen zijn'. Want 'wie de mensen listig om de tuin weet te leiden kan grote dingen verrichten'. Om die listen draait het in de politiek en dan moest je toch eerder in de Beurs van Berlage zijn.

Banden aanhalen

Een volgend dilemma diende zich aan. In Den Haag vormen politiek en media een kluwen. Er wordt gekonkelefoesd en verkeerd begrepen, er heerst een hyperbewustzijn van elkaars aanwezigheid. Moet je die banden met een avondje gedeelde humor nog verder aanhalen?

Het zou zomaar kunnen dat de tv-kijker woensdagavond het hardst om ons, de journalisten, heeft gelachen. Het journaille dat bereid was zich in huursmoking of avondjurk te hullen en 163,85 euro neer te tellen om Rutte aan te horen, terwijl die de rest van het jaar gratis is en nauwelijks minder grappig. En dat allemaal om het verwijt van zelfhaat te voorkomen. Zivilcourage vond de ene collega het als we wel gingen, 'journalist-op-schootfeestje', schamperde een ander.

In Den Haag zit de lach los. Mondhoeken krullen als vanzelf op als er camera's in de buurt zijn. Het mechaniek van Rutte staat afgesteld op die reflex: zodra hij een burger ontwaart, komt die grijns tevoorschijn. Sfeer maken, optimisme uitstralen. Er zijn er die dat wezenloos vinden, maar als het alternatief een treursnoet is, wordt het nog moeilijk kiezen.

Zo'n Haagse grijns is wel wat anders dan Amazing Grace aanheffen in de kerk van Charleston, zoals Obama deed. Wie dat kan, draait voor een Correspondents' Dinner zijn hand niet om. Jan Peter Balkenende heb ik nog wel eens een zeemanslied horen aanheffen over masten die kraken in de armen van een vrouw. Van Rutte kennen we vooral functionalisme.

Humor is het broertje van tragiek. Denk aan dat droevig ontregelende hoofd van Theo Maassen, die ik graag in plaats van Dolf Jansen naast Rutte had zien staan. Denk aan Chaplin, aan Koot en Bie of Gerard Reve en u begrijpt wat ik bedoel. Maar Rutte en tragiek, dat lijken gescheiden werelden. Betekent zoiets dat hij voor de humor verloren is?

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Aan tafel: Derk Sauer, Mark Rutte, Halina Reijn, Twan Huys. Beeld anp
Correspondents' Dinner: laptops en fotografen niet gewenst. Beeld anp

Wereld van glamour

Om dat te achterhalen was ik in de Beurs van Berlage. Daarom, en omdat een stukje in de krant een alibi is voor zowat alles. Het Correspondents' Dinner bleek overigens niet op journalisten in actie toegesneden. Laptops mochten niet op tafel, fotografen waren niet gewenst. Dat krijg je als je je laat ontvoeren naar de wereld van glamour en Twan Huys.

En Rutte? Die had een goedgevulde moppentrommel meegenomen. Ard van der Steur, Frits Wester, Twan Huys, Ferry Mingelen, Frans Timmermans, Gordon, de dochter van Jan Marijnissen - je was een sukkel als Rutte geen grap over je maakte. Die eer viel Buma te beurt - 'lang over een grap nagedacht, zucht'- maar opmerkelijk genoeg ook Wilders. Het hele team Rutte - diverse ambtenaren, aangevuld met zelfbetaalde comedians - had echt niet één grap over de PVV-leider of diens partij weten te verzinnen. Het was gezellig, het was vrolijk en van een grote onschuld en dus totaal ongevaarlijk. De premier verdiende er een staande ovatie mee.

Het eerste Correspondents' Dinner met president werd in Washington in 1921 gehouden; hoelahoep en iPhone hadden minder tijd nodig om de oceaan over te steken. Toch gelooft Huys er in. 'We hebben een traditie geleend', zei hij. Kijken of we daar nog net zo over denken als hier in 2018 een premier Wilders zou aantreden. En mocht het inderdaad een traditie worden, dan levert Machiavelli een motto: 'Als jullie hier niet om lachen, zal ik jullie wijn betalen.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden