Gekrakeel om koolzuur

Broeikasgassen als methaan en drijfgassen verdienen eerder bestrijding dan kooldioxide, schreef de Amerikaanse klimaatveteraan James Hansen. Milieugroepen voelen zich verraden, de kolenlobby omarmt hem....

KLIMAATVORSER dr. James Hansen, directeur van het NASA Goddard Institute for Space Studies (GISS) in New York, is niet, herhaal: niet om.

Het gesprek is koud begonnen, of Hansen neemt resoluut het voortouw. Opdat het maar vast gezegd is: hij, Jim Hansen, broeikasprofeet van het eerste uur, is niet radikaal van gedachten veranderd. Dat hebben vooral de conservatieve media er de afgelopen dagen van gemaakt. Welbewust, op aangeven van de kolenlobby, om verwarring te zaaien.

Hij heeft zodoende dus niet gezegd dat fossiele brandstoffen geen probleem zijn. Noch, dat de uitstoot van kooldioxide niet beteugeld hoeft te worden. Integendeel. Kooldioxide - koolzuurgas - daar draait het uiteindelijk allemaal om.

Hij heeft alleen, in een artikel van 29 augustus in de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), aangegeven dat de opwarming van de aarde tot nog toe per saldo níet aan fossiele brandstoffen is te wijten. En dat bestrijding van ándere broeikasgassen dan CO 2

, zoals methaan, ozon en drijfgassen, voorlopig even meer zoden aan de dijk zet dan hameren op draconische energiebesparing (zie kader).

Het is maandag, Labour Day. Hansens Nederlandse vrouw Anniek is in haar geboorteland om een trouwjurk te naaien voor een nichtje. En de professor, alleen thuis, is op zijn vrije dag hoorbaar ontevreden.

Over de manier waarop conservatieve commentatoren met zijn gedachten aan de haal zijn gegaan, hoewel dat eigenlijk wel te verwachten was, natuurlijk. Maar ook over de kippendrift waarmee milieuorganisaties sindsdien probeerden zijn onomwonden redenering onderuit te halen.

Maar vooral ontevreden over zichzelf. Knorrig: 'Ze hebben het allemaal mis. Ik had het achteraf gezien misschien toch nog wat anders moeten formuleren.'

Niet dat hij niks gewend is. James Hansen was in de zinderende zomer van 1988 de NASA-wetenschapper die in de Senaat getuigde dat de mens veranderingen in het klimaat teweegbrengt door de uitstoot van broeikasgassen. Dat was wereldnieuws.

Hansen was het ook, die een jaar later het middelpunt van een Washingtonse rel werd, omdat zijn werkgever NASA op verzoek van het Witte Huis enkele passages uit een nieuwe getuigenis schrapte. Tweede hoofdrolspeler: Democratisch senator Al Gore, die lucht kreeg van de intriges, The New York Times tipte en president George Bush sr. hardop beschuldigde van 'science by fraud'.

Dezelfde Al Gore werd Clintons vice-president, NASA-man Hansen adviseerde hem jarenlang inzake de Amerikaanse klimaatpolitiek, die in 1997 culmineerde in het Kyoto-akkoord. Dat verdrag voorziet in beperking in 2012 van de uitstoot van broeikasgassen tot 95 procent van het niveau in 1990. Op aandringen van de VS werden naast CO 2

ook de andere broeikasgassen in de eindtekst nadrukkelijker vermeld.

'Een belangrijk resultaat', zegt Hansen nog steeds. Maar de fixatie blijft ook na Kyoto onvermijdelijk op kooldioxide. In de politiek gaat het vrijwel alleen daarover. In de media zeker. En zelfs in de wetenschap, bijvoorbeeld het klimaat-panel IPCC, zijn alle standaardscenario's op energieverbruik geënt, in verband met CO 2

-uitstoot. De rest is bijzaak.

Hansen: 'De vraag is of dat wijs is, en dat kun je alleen begrijpen als je alternatieven zoekt. Welnu, via energiebesparing lijkt beheersing van het broeikaseffect een bij voorbaat onbegonnen taak. Een effect zie je pas over een eeuw. Ik vraag me al jaren hardop af of dat verstandig is. Of er geen aantrekkelijkere routes bestaan die naar hetzelfde doel leiden.'

Van New York naar Mainz. Atmosferisch chemicus prof. dr. Jos Lelieveld van het Max Planck Instituut in Mainz, is enthousiast over Hansens opstelling. Hijzelf wees enkele jaren geleden al op de kansen die niet-CO 2

-broeikasgassen bieden en is blij dat daarover nu eindelijk ophef is ontstaan. 'Het is nogal naïef om te denken dat de lobby's met zo'n verhaal niet aan de haal gaan. Maar het lijkt me zinnig om zo nu en dan hardop na te gaan of we wel op het goede spoor zitten. Een wetenschapper mag dat. Moet dat.'

Terug in Nederland. In Utrecht, bij de vakgroep Natuurwetenschap en Samenleving, neemt besparingsdeskundige prof. dr. Kornelis Blok toch bepaald geen blad voor de mond. Het zou prettig zijn als Hansen gelijk had, begint hij nog welwillend. Maar zo is het helaas niet.

Blok: 'Hansen stelt vast dat bij de verbranding van fossiele brandstof behalve kooldioxide ook stoffen vrijkomen die juist koelen in plaats van opwarmen, en dat die twee effecten elkaar tot nog toe min of meer compenseren. Dat is misschien zo, maar het is flauwekul daaruit te concluderen dat je eerst methaan moet aanpakken, omdat dat eenvoudiger is.'

Op die natuurlijke compensatie kun je nooit bouwen, zegt Blok. Immers, zodra tegen smog relatief simpele maatregelen zijn getroffen, schiet de bijdrage van het CO 2

omhoog.

Er is, benadrukt de hoogleraar die drie dagen per week het energie-adviesbureau Ecofys runt, geen eenvoudige ontsnapping uit de broeikas, op papier al niet en in de praktijk helemaal niet. 'Het kost onwaarschijnlijk veel inspanning om beleid echt ingevoerd te krijgen. Als je daar niet direct mee begint, bouw je alleen maar meer achterstand op. Tijd, dat blijkt steeds weer, is onze grootste vijand. Kiezen zou fijn zijn, maar in de praktijk hebben we alles nodig wat we kunnen bedenken.'

Iets verderop, in Zeist, staat klimaatlobbyist ir. Sible Schöne van het Wereld Natuurfonds (WNF) op het punt naar het Franse Lyon af te reizen, waar het IPCC de komende twee weken vergadert ter voorbereiding van de vervolgconferentie op Kyoto, in november in Den Haag. Masseren in de wandelgangen, wordt dat, tegen vluchtgedrag van beleidsmakers. Is Hansens inbreng niet precies de weg van de minste weerstand waarvoor hij vreest?

Schöne: 'Hansen staat wat mij betreft boven elke verdenking, dat is iemand naar wie je altijd goed moet luisteren. Het grappige is dat hij in feite de bestaande praktijk beschrijft.

'Beleidsmakers, zeker in Europa, zien namelijk ook wel dat het makkelijker is om methaan-emissies uit gaspijpen en vuilstorts te beperken, dan om netto minder energie te besparen. De aandacht ligt allang niet meer uitsluitend op CO 2

. Op zichzelf ben ik daar niet tegen.'

Alleen, zegt Schöne, mogen echt structurele maatregelen niet tegelijk worden weggeschoven. Schöne: 'Dat dat niet kan, kun je juist ook bij Hansen lezen. De milde ombuiging in mondiaal energieverbruik die hij voorstelt, betekent in de praktijk nog steeds een halvering in een industrieland als Nederland. En meer nog in de VS, als je het eerlijk verdeelt.'

Schöne, snerend: 'Als de kolenlobby Hansen aan de borst drukt, betekent dat maar één ding: ze hebben zijn stuk niet begrepen. Of niet gelezen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden