Gekozen op de valreep, of net niet

Vandaag pas wordt de uitslag van de verkiezingen van woensdag bekend. Dat betekent dat ook duidelijk wordt wie op voorkeurstemmen in de Tweede Kamer komt. En wie eruit moet.

DEN HAAG - De nieuwe Kamerfracties zijn al bij elkaar geweest, maar pas vandaag maakt de kiesraad de officiële uitslag van de verkiezingen van 12 september 2012 bekend. De afgelopen week was voor menigeen een marteling.


Het grootste drama heeft zich waarschijnlijk afgespeeld in de CDA-fractie. Na het vorige echec wilden de christen-democraten een soort regionale voorverkiezing organiseren. De Twent Pieter Omtzigt - Kamerlid sinds 2003 - maakte zich half mei op om in het krijt te treden tegen streekgenoot Eddy van Hijum.


Maar de CDA-primary werd na één debat al afgeblazen. Even later bleek Van Hijum hoog op de lijst te staan, Omtzigt ontbrak. Vervolgens werd hij op voorspraak van tientallen afdelingen toch op de lijst gezet. Maar dat werd plek 39.


Omtzigt besloot tot een persoonlijke campagne. 'Met het oog op die voorverkiezing had ik alles toch al', zegt Omtzigt: 'posters, een campagneteam en een plan.' Een kwart van de kiesdeler is voldoende om rechtstreeks in de Kamer te komen. In 2010 lag het benodigde aantal net onder de 16 duizend.


Donderdagochtend wist hij dat het gelukt was. 'Dat ik er in Rijssen duizend had, daar had ik al op gehoopt. Ik heb er veel familie. Maar toen ik hoorde dat ik in Nijverdal 1.600 stemmen had binnengehaald, wist ik dat het goed zat. En toen belde de burgemeester van Hengelo: meer dan 2.900 stemmen!'


Na het telefoontje uit Hengelo belde Omtzigt met Martijn van Helvert. De fractievoorzitter van CDA-Limburg was op de dertiende en laatste plek de CDA-fractie binnengekomen. Even later mocht hij onverrichter zake naar huis. Omtzigt lijkt boven de 30 duizend voorkeurstemmen te gaan uitkomen.


Dat juist Van Helvert het slachtoffer werd van Omtzigts dadendrang, is ironisch; ook de Limburger heeft een sterke regionale machtsbasis en sleepte 11.500 voorkeurstemmen binnen. 'Dubbel zuur voor hem', zegt Omtzigt. 'Maar ik heb niet tegen wie dan ook, maar voor mezelf campagne gevoerd.'


Stevig

Waar Van Helvert op twee manieren net mis greep, zit Tunahan Kuzu juist extra stevig op zijn zetel. De Rotterdammer van Turkse afkomst stond op plek 27 van de PvdA-lijst. In juni leek dat nog kansloos. 'Na telling van acht van de twintig kiesdistricten sta ik al op 12.492', zegt hij zondagmiddag. 'Ik verwacht dat ik rond de 17. 500 uitkom.'


Ook lager op de PvdA-lijst was de vreugde groot. 'De eerste uitslag was 41 voor de VVD, 40 voor de PvdA', zegt nummer 37 Jan Vos. 'De eerste gedachte was: verloren. Meteen daarna: prachtig resultaat en ik zit erin.'


Na de gestaag stijgende peilingen van de weken daarvoor had Vos er al rekening mee gehouden. 'De documenten lagen al klaar, voor de zekerheid.' Hij hoefde verder niets te regelen. Na de verkoop van een succesvol ict-bedrijf is hij financieel onafhankelijk.


De getallen die woensdagavond even na negen uur achter de verschillende partijen verschenen, waren voor enkele tientallen Kamerleden een mokerslag die hun toekomst ingrijpend veranderde.


PVV'er André Elissen, 22 op de lijst, koesterde tot dat moment de hoop dat de peilers opnieuw de gordijnbonus voor zijn partij hadden onderschat. Toen hij de score van de VVD zag, wist hij: foute boel. Even later stond achter de PVV: 13.


Elissen: 'Ik baal ervan, ik had dit dolgraag nog jaren gedaan. Maar we zijn niet weggevaagd, we zijn nog de derde partij van Nederland. We moeten niet verzuren.'


Roze wolk

Inderdaad klom de PVV in de loop van de avond terug naar 15 zetels en lijkt daarmee de SP nipt voor gebleven. 'Ik had wel op een zetel gerekend, ja', erkent Eric Smaling. De SP-senator was zestiende op de SP-lijst. 'De hele zomer heb ik op een roze wolk geleefd. Toen ik die 41 zetels voor de VVD zag, wist ik: dat is mis. De eerste uitslag voor de PvdA was vervolgens 40 zetels. Dat moest wel bij ons vandaan komen. En ja hoor: 15. Pff.'


Voor Smaling was de uitslag om meerdere redenen 'vervelend'. Twee van zijn banen, bij het Tropeninstituut en als hoogleraar in Enschede, zijn het afgelopen jaar opgehouden. 'Het lidmaatschap van de Tweede Kamer was een uitkomst. Ik moet nu iets verzinnen. Gelukkig heb ik wat reserves en een vriend met een baan.'


Bij GroenLinks kreeg campagneleider en nummer vier Jesse Klaver het benauwd toen hij de dag voor de verkiezingen zag dat zijn partij nog steeds op vier zetels stond. 'Daar maakte ik me zorgen over, want wij doen het in peilingen altijd iets beter dan in werkelijkheid.'


De vier zetels in de eerste uitslag gaf niet alleen daarom een dubbel gevoel. 'Ik vond het zo erg dat we hadden verloren. Denk alleen eens aan onze partijmedewerkers die hun baan verliezen; dat gaat door merg en been. Tegelijk was het fijn dat ik er zelf nog wel in zat. Maar van euforie was geen sprake.'


Euforie was er wel bij de grote winnaars, bijvoorbeeld VVD'er Joost Taverne. In 2010 kwam hij er net in op plek 34, nu stond hij op 44. Ook hij begon een campagne. 'Maar daarmee hebben eigenlijk alleen regionale kandidaten een kans. En ik woon in Amstelveen. Lastig.'


Toen de peilingen 35 zetels aangaven, kreeg hij hoop. 'Maar negen stoelen is best veel, zeker met een kleiner kabinet en veel partijen, zoals toen de verwachting was.' Woensdagavond om 21.00 uur was Taverne uit zijn lijden. 'Ik moet woensdag wel afscheid nemen van de oude Kamer, maar ik zit eigenlijk alweer half in de nieuwe. Na de formatie mag ik verder. Geweldig!'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden