'Gekozen' burgemeester terug bij af

In Wychen en Schagen trokken de als tweede genomineerde burgemeesterskandidaten zich terug. In Maastricht stapte nummer een uit de ring....

'Aanloopproblemen', zeggen PvdA en D66 over de incidenten die zich voordoen bij de nieuwe, gedemocratiseerde procedure voor burgemeestersbenoemingen. Maar coalitiepartner VVD ziet er het ultieme bewijs in dat de wetswijziging, die de liberalen door de strot geduwd kregen, een gedrocht is.

Nog maar enkele maanden nadat de nieuwe procedure kracht van wet kreeg, stapelen de 'ongelukjes' zich op.

In Maastricht trok zich maandag de nummer een van de door de gemeenteraad voorgestelde twee kandidaten terug. In Wijchen en Schagen deden dat eerder de nummers twee.

Met veel moeite kreeg D66 dit jaar gedaan dat de rechtstreeks gekozen burgemeester dichterbij kwam.

Het had er zelfs een kabinetscrisis voor over. Het moest afgelopen zijn met het geheime traject dat liep van de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad, via de commissaris van de koningin, naar de minister van Binnenlandse Zaken, die uiteindelijk geheel onafhankelijk bepaalde wie hij benoemde.

Sinds september heeft in principe de gemeenteraad het laatste woord.

De vertrouwenscommissie kiest uit de sollicitanten voor het burgemeesterschap de twee meest geschikte kandidaten. De gemeenteraad beslist vervolgens wie nummer een wordt en wie nummer twee. Dat doet hij in een openbare voordracht aan de minister, die geacht wordt de nummer één te benoemen.

Nog belangrijker, met name voor D66, is dat de gemeenteraad die keuze tussen de nummers één en twee in een referendum aan de kiezers kan voorleggen. In alle gevallen moet de gemeenteraad echter aan de minister twee kandidaten voordragen.

Daaraan hechtte vooral de VVD, die vindt dat anders het grondwettelijk recht van het kabinet om burgemeesters te benoemen in gevaar komt.

De vrees dat in zo'n openbare vertoning de nummers twee zouden afhaken, nog voordat de minister tot benoeming kon overgaan, werd snel bewaarheid. Afgelopen maand trokken in Wijchen en Schagen de nummers twee zich terug. De gemeenteraad had hun voordracht nog niet openbaar gemaakt, maar de kandidaten wisten al dat zij kansloos waren.

Minister De Vries van Binnenlandse Zaken stuurde onmiddellijk een oekaze naar de gemeenten.

De kandidaten mogen pas over hun plaats op de voordracht worden ingelicht als de gemeente die openbaar heeft gemaakt. Dan zullen zij zich niet meer tussentijds terugtrekken.

De oekaze is nog niet de deur uit of minister De Vries zorgde zelf voor een veel ernstiger precedent. In Maastricht maakte kandidaat nummer één, universiteitsbestuurder K. Dittrich, bekend zich terug te trekken, terwijl de openbare voordracht van de gemeenteraad al lang en breed op zijn bureau lag. De Vries zag Dittrich echter niet zitten en liet hem dat weten.

Volgens D66-fractiespecialiste Scheltema wreekt zich hier het formeel nog steeds bestaande oude benoemingssysteem. 'Een smetje op iemands verleden kan gigantische proporties aannemen.'

Bij een rechtstreeks gekozen burgemeester maakt volgens haar de kiezer zelf wel uit of dat smetje de doorslag moet geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden