Gekozen burgemeester breekt met erfenis Thorbecke

Bij de invoering van de gekozen burgemeester gaat het om niet minder dan de grootste staatsrechtelijke hervorming sinds Thorbecke, meent Jippe Hoekstra....

JARENLANG hebben vooral de benoemde burgemeesters gestreden voor het behoud van het fenomeen van benoeming door de Kroon, in plaats van verkiezing door de bevolking. Dat men in de overige Europese landen al heel lang zijn eigen burgemeester koos, werd vaak afgedaan met het argument dat je dit soort gekozen functionarissen niet serieus kon nemen. Het waren meer ceremoniële burgemeesters, vond men. En als je dan een foto in de krant zag van een Franse burgemeester in vol ornaat, dat wil zeggen een Franse vlag als sjerp om het stevige lijf geknoopt, begreep je ook wel dat dit geen serieuze figuur kon zijn.

Opmerkelijk is dat de burgemeesters van de grootste steden nu voluit gaan voor de gekozen burgemeester, ook Wim Deetman van Den Haag heeft zich uitgesproken voor de gekozen burgervader en dus is het CDA ook om. Ivo Opstelten, het boegbeeld van lokale VVD'ers, heeft geconstateerd dat er nu al verkiezingen van de burgemeester kunnen plaats vinden, want het oude parlement had al ingestemd om de benoeming van een burgemeester uit de Grondwet te schrappen.

Natuurlijk moet de wet nog een keer langs beide nieuwe Kamers, zo gaat dat met grondwetswijzigingen, maar dan kan men beginnen met die wetten te wijzigen, waar nog een benoemde burgemeester in voor komt. Dat hoeft niet zo veel tijd te kosten en dus kan er op korte termijn de burgemeester worden gekozen. Dat de nieuwe burgemeester een eigen politiek programma moet hebben is logisch en dat programma zal in grote lijnen wel overeenkomen met dat van zijn of haar partij, anders begrijpt de kiezer er straks helemaal niets meer van.

Ook ben ik het met Opstelen eens dat de gekozen burgemeester zijn eigen wethouders moet kunnen aanstellen, maar ook hier geldt dat de fracties in de gemeenteraad zich moeten kunnen herkennen in het nieuwe college, anders wordt het snel weer naar huis gestuurd. De burgemeester zit er voor vier jaar, maar de wethouders kunnen tussentijds vervangen worden.

Opstelten vindt dat er eens in de vier jaar met de gekozen burgemeester kan worden afgerekend bij de nieuwe verkiezingen en dat hij niet tussentijds naar huis kan worden gestuurd omdat hij rechtstreeks is gekozen. Daar zit wat in, maar we hebben de afgelopen vijf jaar meer burgemeesters voortijdig zien vertrekken dan de twintig jaar daar voor. Kan een burgemeester blijven zitten als het vertrouwen in hem of haar is opgezegd?

Tussentijds aftreden moet naar mijn mening mogelijk zijn, maar met in achtneming van het kiezersmandaat van de burgemeester. Hij of zij zal dus vrijwillig moeten aftreden. Dat verschilt dus niet zo erg veel met de huidige situatie. Er zal daarna ook een nieuwe verkiezing moeten plaats vinden om een andere burgemeester te kiezen.

De benoemde burgemeester is ook nog steeds een beetje ambtenaar, werkzaam voor de Commissaris van de Koningin en de minister van Binnenlandse Zaken. De wettelijke taken van een burgemeester moeten tegen het licht worden gehouden. De vraag moet worden gesteld of deze of gene taak in stand moet blijven of kan worden afgeschaft, of worden overgedragen aan de gekozen burgemeester.

Of, en die variant wordt in een aantal landen in Europa en ook in de Verenigde Staten toegepast, deze taken overdragen aan de gemeentesecretaris. In Duitsland kent men zo'n 'zware' secretaris in de persoon van de Stadtdirektor en in de Verenigde Staten in de persoon van de citymanager. Nederland lijkt zich op te maken voor de grootste staatsrechtelijke hervorming sinds Thorbecke, maar er moeten nog heel wat hobbels worden genomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden