Gekoesterd als relict, genietend van het spel

Shura Cherkassky, monument van de eigengereide pianistiek, is in Londen overleden, 86 jaar oud. Voor de laatste der 'laatste romantici' bestaat geen opvolger....

ROLAND DE BEER

STEEDS WEER was er een last romantic: toen de grote Horowitz stierf viel dit twijfelachtige pianistenpredikaat, rond '85 bedacht door een Newyorkse impresario, toe aan Jorge Bolet. Toen Bolet stierf, was Claudio Arrau de laatste romanticus.

In hetzelfde jaar als Arrau overleden Rudolf Serkin en Wilhelm Kempff, en bleef Shura Cherkassky over als enige kandidaat - omdat weinig anderen zo eigenzinnig de pianoliteratuur doorkruisten als Cherkassky. Diens eigenzinnigheid kon ook eigengereid worden genoemd. Zijn vertolkingskunst zat vol zelfbedachte accenten en tegendraadse tempowisselingen, maar was ook mededeelzaam en oprecht.

Cherkassky, de in Odessa geboren, tot Amerikaan genaturaliseerde maar al jaren in een Londens hotelkamertje residerende pianokluizenaar, begon rond zijn tachtigste een levende legende te worden. Concertagenten schoven hem naar voren als een relict uit voorbije tijden, en Cherkassky genoot ervan.

In het Amsterdamse Concertgebouw viel hij in de meesterserie van het impresariaat Riaskoff met groot succes in voor Vladimir Ashkenazy. Hij bleef bijna jaarlijks terugkeren, gekoesterd door een publiek dat zijn aanhankelijkheid kreeg terugbetaald met reeksen van nimmer gehoorde of vergeten encores.

Cherkassky's tachtigste verjaardag - later zou blijken dat het zijn tweeëntachtigste was geweest - werd gevierd met een tournee langs de belangrijkste Europese en Amerikaanse centra. Het label Decca begon in hoog tempo live-opnamen van hem uit te brengen.

En Cherkassky bleef doen wat hij altijd al deed: bijzondere dingen uitproberen op zijn huurpiano (vreemd voor 'romantische' meesterpianisten: Rameau, Händel, Messiaen, Charles Ives), en op gezette tijden de koffers pakken. Je kon hem excentriek noemen, maar extravagantie was er niet bij. Een honorarium en twee programmaboekjes, daar deed hij het voor.

En omdat hij het zo leuk vond. In Amsterdam trad hij het laatst op in oktober. Het was duidelijk dat de geliefkoosde grilligheden in zijn vertolkingen (Chopin, GounodLiszt, betoverende Debussy's en weer veel toegiften) niet allemaal een poëtische achtergrond hadden, maar ook voort begonnen te komen uit technische begrenzingen.

Wat weinigen beseften, was dat Cherkassky, nagestaard door Zwitserse artsen, het vliegtuig was ingestapt omdat hij het niet kon laten, en tijdens de vlucht uit een inzinking moest worden bijgebracht. Bij een operatie, kort tevoren, was vocht weggehaald uit de borstholte.

In Praag gaf hij in november nog drie concerten. Het zouden zijn laatste worden. Woensdag is hij in Londen overleden aan de gevolgen van een longoperatie.

Volgens zijn paspoort was Cherkassky 84, toen hij afgelopen najaar terugreisde naar Odessa. Een bezoek aan het geboorteregister maakte duidelijk dat hij niet 84 maar 86 was. Het verschil, concludeerde hij, had zijn moeder bij de emigratie verdonkeremaand om de kans te vergroten hem als wonderkind te presenteren.

Misschien is dat de laatste keer geweest dat een pianist zoiets is overkomen. Vast staat dat geen pianist nog 'laatste' romanticus zal heten. Het zal weer gewoon 'romanticus' worden.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden