Geknoei? 'Nee, niet hele sloep is hersteld'

'Zelden heb ik zulk broddelwerk gezien', schreef Volkskrant-lezer en voormalig jachtschilder Jan Coens dinsdag in een ingezonden brief over de restauratie van de koningssloep door Het Scheepvaartmuseum.

De gerestaureerde 'Gouden Koets Te Water' is sinds vorige week weer te bezichtigen in het Scheepvaartmuseum.Beeld Cigdem Yuksel

De voormalig jachtschilder zag scheuren, opvallende kleurverschillen en zelfs 'zakkers' (verfsporen die lijken op tranen, red.) in het schilderwerk. Welke amateurs waren hier aan het werk geweest?

De koningssloep, een met veel bladgoud versierde siersloep die tussen 1816 en 1818 voor koning Willem I werd gebouwd, is sinds vorige week weer te zien in het Scheepvaartmuseum. De afgelopen anderhalf jaar is deze 'Gouden Koets Te Water' gerestaureerd.

Maar niet in zijn geheel, zo blijkt. 'We wilden het schip weer toonbaar en vaarklaar maken, maar we hebben niet alle onderdelen gerestaureerd. Dat is ook niet nodig; het schip hoeft er niet als nieuw uit te zien', aldus conservator Elisabeth Spits van het Scheepvaartmuseum.

Tijdens de operatie kreeg de romp van het schip een nieuwe, roomkleurige verflaag. De leeuwen op de boorden, de rozetten op het plafond en het boegbeeld, een gouden Neptunus, werden opnieuw verguld.

De rest van de koningssloep bleef nagenoeg onaangeroerd. Het gevolg is dat op sommige plekken een opvallend kleurverschil is te zien. Ook duidelijk beschadigde onderdelen werden met rust gelaten, zoals de dollen waarin de riemen rusten. De riemen zelf zijn wel vervangen, omdat die te droog waren geworden om er nog goed mee te kunnen roeien.

Craquelé

Spits erkent dat dit voor de niets vermoedende bezoeker 'een complex verhaal' is. 'Maar wat goed is, moet je behouden.'

Voormalig jachtschilder Coens zag tot zijn ontsteltenis ook craquelé (haarscheurtjes, red.) in het verguldwerk. Ook daarvoor is de verklaring dat niet alle versieringen zijn gerestaureerd. Volgens Spits is dat niet erg. 'De aandacht gaat toch vooral naar Neptunus en zijn kompanen.'

De conservator geeft toe dat het gedeeltelijk restaureren ook een financiële afweging is geweest. 'Natuurlijk spelen de kosten een rol. Als we een onbeperkt budget hadden gehad, krijg je een andere discussie en hadden we misschien een andere keuze gemaakt.'

Coens zegt in een reactie niet onder de indruk te zijn van de uitleg van het Scheepvaartmuseum. 'Nergens stond dat alleen delen van de sloep zijn gerestaureerd. Maar dan nog; zelfs een leek kan het kleurverschil zien op de Neptunus. Het is gewoon niet strak gedaan.'

Jan van 't Hof, hoofd restauratie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, stelt dat het normaal is om bij historisch erfgoed niet alles te restaureren. 'Je moet alleen zorgen dat de verschillen tussen oud en nieuw niet te groot worden.' Volgens Van 't Hof, die de gerestaureerde sloep al heeft gezien, is in dit geval 'prima werk' geleverd.

De restauratie is betaald met geld van de BankGiro Loterij, die in 2013 een miljoen euro doneerde. Een deel van dat budget ging naar het speciaal voor de koningssloep ontworpen 'Schiphuis'.

In 2013 schonk de BankGiro Loterij een miljoen euro voor de restauratie. Dat geld is ook gebruikt voor de bouw van het nieuwe 'Schiphuis' en de promotiecampagne.

De koningssloep is gedeeltelijk hersteld. Dat levert opvallende kleurverschillen op. Rechts een nieuw vergulde leeuwenpoot, links een ongerestaureerd versiersel.Beeld Cigdem Yuksel

Onderhoudskosten

De koninklijke familie gebruikte de koningssloep voor officiële gelegenheden, zoals de inspectie van de vloot en de ontvangst van buitenlandse vorsten. In 1962, na het zilveren huwelijksfeest van Juliana en Bernhard, werd het schip uit de vaart gehaald.

In het nieuwe museumboek over de koningssloep wordt vermeld dat koningin Beatrix in 1981 aan het museum liet weten dat de sloep wat haar betreft uit de vaart kon blijven. 'De koningin ziet geen zodanig regelmatig gebruik van de sloep dat dit een rechtvaardiging zou zijn voor de hoge kosten die daarbij worden gevergd', zo stond in een brief die namens de koningin was verstuurd.

De koningin had sinds 1957 - haar achttiende verjaardag - al de beschikking over het koninklijk zeiljacht De Groene Draeck. De jaarlijkse onderhoudskosten (nu geraamd op 95 duizend euro) zijn voor de staat, een gegeven dat vorige week nog voor veel discussie zorgde in de Tweede Kamer.

Bij de inhuldiging van koning Willem-Alexander zou de koningssloep aanvankelijk haar rentree maken, maar daar werd uiteindelijk vanaf gezien. Niet uit te sluiten valt dat de koning het oude schip niet vond passen bij zijn eigen - moderne - invulling van het koningschap.

Koningin Beatrix had het roer in handen van haar zeiljacht De Groene Draeck tijdens de viering van het 100-jarig bestaan van de Koninklijke Watersport-Vereeniging 'Loosdrecht (KWVL). 2012.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden