GEKNEUSD DOOR HET LEVEN

EEN van de weinige keren dat ik sympathie heb gekoesterd voor Mart Smeets, was toen deze beroemde sportkenner zich had laten strikken voor de presentatie van Pinkpop....

GERRY VAN DER LIST

Het is een gevoel dat veel oudere jongeren zullen herkennen. Jarenlang hebben zij zich voorgestaan op hun kennis van de popmuziek, totdat zij ineens merkten dat muziekkrant Oor vol stond met lyrische verhalen over groepen waarvan zij nog nooit hadden gehoord.

Als zij zich uit nieuwsgierigheid of angst voor de dreiging definitief in de categorie van ouwe zakken te belanden, wel eens zo'n bejubelde cd van aanstormend talent aanschaften, was de teleurstelling meestal groot. Oasis, Blur, The Smashing Pumpkins en hoe die bands verder ook mogen heten, halen natuurlijk volstrekt niet het niveau van de muzikale helden waarmee de dertigers en veertigers zijn opgegroeid.

Voor die groep was Bruce Springsteen zeker een van de grootste helden. Met albums als Born to run en Darkness on the edge of town maakte de man die tot vervelens toe als 'the future of rock

'n' roll' werd afgeschilderd, in de jaren zeventig een verpletterende indruk op de liefhebber van opzwepende, maar toch intelligente rock. Als working class hero die in beeldende teksten uiting gaf aan zijn hang naar vrijheid en onafhankelijkheid, ontwikkelde hij zich tot de stem van een grote groep jongeren met hetzelfde verlangen.

De kracht van deze stem nam, zoals zo vaak met spreekbuizen van generaties, in de loop der jaren af. De creatieve hoogtepunten uit zijn beginperiode wist Springsteen niet meer te evenaren, steeds meer verhalen deden de ronde over onaangename, autoritaire trekjes van The Boss, op foto's maakte hij een weerzinwekkend gelukkige indruk met de roodharige zangeres die de mannelijke solidariteit in zijn legendarische begeleidingsgroep The E Street Band had verstoord en begin dit jaar bracht hij ook nog eens een gemakzuchtig Greatest hits-album uit.

Dat Springsteen toch geenszins afgeschreven mag worden, bleek onlangs bij de verschijning van The ghost of Tom Joad. Allesbehalve een commerciële cd met gemakkelijk in het gehoor liggende deuntjes, maar een muzikaal uiterst sober, ontluisterend portret van mensen in de marge van de samenleving, getekend door een briljante dichter die zich somberder toont dan ooit.

Zijn - verbale - betrokkenheid bij het lot van maatschappelijke losers heeft Springsteen het imago van een politiek bewogen songwriter bezorgd. Zo is het eveneens vrij pessimistische Nebraska (1982) geinterpreteerd als een commentaar op de vermeende verloedering van de Verenigde Staten onder Reagan. In feite is Springsteen echter nauwelijks geïnteresseerd in zoiets oppervlakkigs als politiek; hij zingt over Het Leven, over existentiële problemen waarmee een ieder, ongeacht maatschappelijke status, te kampen heeft.

Het kernprobleem dat de oudere, rijpere Springsteen behandelt, vormt de teloorgang van jeugdige illusies. Zijn songs werden aanvankelijk bevolkt door ontevreden jongeren die zich willen ontworstelen aan het uitzichtloze arbeidersmilieu dat ze van huis uit kennen. De beste ontsnappingsmogelijkheid biedt de highway, bij Springsteen de metafoor voor vrijheidsdrang. 'It's a town full of losers/And I'm pulling out of here to win', houdt de hoofdpersoon uit het openingsnummer van Born to run zichzelf voor.

In de loop der jaren groeide bij Springsteen evenwel het inzicht dat die ontsnappingsmogelijkheden goed beschouwd weinig soelaas bieden. Hij mag een stuk rijker zijn dan zijn vader, veel meer van de wereld gezien hebben en veel meer mooie vrouwen in zijn bed hebben gehad, echt gelukkig heeft al die luxe hem niet gemaakt. 'The highway is alive tonight', heet het op de laatste cd, 'but nobody's kiddin' nobody about where it goes.'

De zanger-romanticus, van kindsbeen af dromend van het door hem veelvuldig bezongen beloofde land, lijkt het leven geaccepteerd te hebben als een onvermijdelijke nederlaag, die ons uiteindelijk allen tot verliezers maakt. Het graf gaapt, de tijd zoemt en nergens is redding.

De muzikale omlijsting van de verhalen op The ghost of Tom Joad had wel wat pakkender kunnen zijn. Niettemin overheerst een gevoel van vreugde over het feit dat wij, gedesillusioneerde dertigers, in Springsteen na al die jaren nog steeds een welsprekende, artistiek integere bondgenoot blijken te hebben.

Bruce Springsteen is de laatst overgebleven held van de jaren zeventig, de J.C. Bloem onder de rock-dichters, van wiens klassieke, volwassen popmuziek nog genoten zal worden als niemand meer weet wie Björk en Kurt Cobain waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden