Geknakt vertrouwen, boosheid en nieuwe kansen

Wat doen partijen de dag na de breuk? Wouter Bos ontvangt applaus van zijn fractie. Gerrit Zalm weet zijn gezicht in de plooi te houden....

Van onze verslaggever Marc Peeperkorn

Vrijdag, normaliter de dag waarop Kamerleden het land ingaan om de banden met de achterban aan te halen. Maar niet deze vrijdag, de dag waarop de beoogde coalitie tussen CDA en PvdA definitief ten grave wordt gedragen. Vrijwel alle fracties hebben hun leden opgetrommeld voor spoedberaad over de nieuwe politieke situatie. Wie wint, wie verliest? Wie krijgt de schuld, wie de nieuwe kansen?

Bij de PvdA overheerst boosheid, boosheid over de vuige streken van het CDA. Ze voelen zich 'belazerd' en 'vernaggeld'. Geen beter medicijn tegen gemiste regeringskansen dan een hartgrondige weerzin tegen je voormalige partner. De vele 'uren van de waarheid' hebben zich aaneengeregen tot 24-uurs frustratie.

Het concept-regeerakkoord lag praktisch klaar. Dit weekeinde zouden de teksten voor de laatste maal worden doorgevlooid en de bordesscène met de nieuwe regeringsploeg was een kwestie van weken. 'De haven was in zicht. Nee, meer dan dat, het schip lag al afgemeerd maar is op het laatste moment door het CDA uit het water geschoten', concludeert Crone.

Donderdagnacht presenteerde CDA-leider Jan Peter Balkenende immers onverwachts een lijst met voor de PvdA onacceptabele bezuinigingsvoorstellen. 'Een smoking gun', wappert Crone triomfantelijk met het gehate lijstje. 'En waar een smoking gun wordt gevonden is een politieke moord gepleegd.'

'Ik heb veel meegemaakt in de politiek', stelt PvdA-prominent Klaas de Vries, 'maar dit is met geen pen te berschrijven.' Ook Bos wijst het CDA als hoofdschuldige aan. 'Ik was ten volle bereid pijnlijke maatregelen te nemen, mits die pijn eerlijk verdeeld werd. Die belofte kon ik niet meer gestand doen.'

Iets verderop in het Kamergebouw bij de VVD is de sfeer een geheel andere. Geen openlijk gejuich of polonaise maar de liberalen hebben zichtbaar moeite de juiste toon en houding te vinden bij het voortijdig heengaan van de CDA/PvdA-coalitie.

VVD-Kamerlid Frank de Grave spreekt over een 'geserreerd debat' in zijn fractie. 'Maar ik kan niet ontkennen dat de VVD weer volop in beeld is'. Ook fractieleider Gerrit Zalm houdt zijn gezicht in de plooi. Met verbazing heeft hij wekenlang de formatiepoging vanuit het raam van zijn werkkamer kunnen volgen. Een gênante vertoning, meent hij. 'Echt amateurisme.'

Coming man binnen de VVD Mark Rutte, de staatssecretaris van Sociale Zaken, onderschrijft de lezing van zijn politieke baas. Hij wijst erop dat het niet zonder risico is jonge politici als Bos en Balkenende naar voren te schuiven. 'Alleen de VVD heeft mensen met ervaring in de frontlinie', zegt hij fijntjes. 'Het is toch een kwestie van vlieguren maken.'

CDA'ers zien het spektakel gelaten aan. 'Het is circus', weet Gerda Verburg, vice-fractievoorzitter in de partij. Haar bureau is bezaaid met bezuinigingslijstjes, de sporen van wekenlang intensief onderhandelen. Zuchtend maakt ze er een stapel van. Het is 'helemaal geknapt' tussen CDA en PvdA weet Verburg. 'Er is te veel kapotgemaakt.' Bovendien smijt de PvdA nu met modder. 'Er worden leugens verkocht. Dat komt niet meer goed.'

Aan het eind van de middag begeven Bos en Balkenende zich nog één keer naar de informateurs. Het verslag van de mislukte formatie voor de koningin moet worden vastgesteld. Terwijl de twee onderhandelaars elkaars gezelschap nog even dulden, maakt LPF-leider Mat Herben een wandelingetje over het Binnenhof. Gewoon toeval, lekker weertje toch? Omstuwd door camera's verzekert hij dat de LPF niet staat te trappelen om regeringsdeelname. Vanachter zijn raam zegt Zalm hetzelfde. Dat hij donderdag werd gesignaleerd met Maxime Verhagen, de tweede man van het CDA, zegt volgens hem niets. 'We rookten stiekem een sigaretje.' Is er dan helemaal niet gepraat over regeringsdeelname? 'Daar heb ik geen precieze herinneringen aan', verontschuldigt Zalm zich.

Buiten verlaten Bos en Balkenende, na elkaar, de informateurs. De premier is gespannen en maakt zich snel uit de voeten. Bos neemt alle tijd voor vragen en poseert gewillig voor fotograferende omstanders. Dit weekeinde gaat hij 'even helemaal nergens aan denken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden