GEKEERD, GESTOPT, GEBREID, GEHAAKT, WEER UITGEHAALD, OPNIEUW GEHAAKT EN GEBREID

Het was wel een 'hels werk' geweest, getuigt mevrouw N., destijds woonachtig in Barneveld. Ze had na de oorlog de beschikking over een groene parachute, achterovergedrukt toen op 17 september 1944 de Engelsen landden bij Arnhem....

KEES LOS

Er is in de oorlogsjaren en in de eerste jaren daarna op grote schaal getornd, vermaakt, gekeerd, gestopt of anderszins hersteld, gebreid, gehaakt, weer uitgehaald, opnieuw gehaakt, opnieuw gebreid. Vandaar dat in een van de 'getuigenverklaringen' die zijn opgenomen in Kleding op de bon - Kleding- en textielschaarste in Nederland 1939-1949 (Drents Museum; ¿ 34,50) wordt gepleit voor het oprichten van nog één standbeeld: voor de huisvrouwen. Het boek begeleidt een gelijknamige expositie die tot 17 april in het Drents Museum in Assen te zien is.

Textiel ging al in augustus 1940 op de bon. Iedereen kreeg een kaart met honderd punten voor textielgoederen. Deze kaart was een half jaar geldig en iedereen kon zelf bepalen wat ermee zou worden aangeschaft. Voor een herenkostuum moesten zeventig punten worden ingeleverd, voor een jurk zesendertig punten, voor een paar kousen acht punten.

Met de tweede textielkaart moest negen maanden worden gedaan en met de derde bijna twintig. 'Toen de vierde textielkaart in juni 1943 uitgereikt werd, was deze eigenlijk overbodig, er was nog zo weinig textiel voor de Nederlandse bevolking beschikbaar dat elke vorm van algemene distributie gestaakt moest worden.' Pas in 1947 was er weer zo veel voorraad dat het zin had de distributie te hervatten. Die bleef tot in 1949 gehandhaafd.

De techniek van de textieldistributie werd gaandeweg ingewikkelder. Het systeem van die ene kaart voor ieder werd al spoedig 'verfijnd'. Voor iedere leeftijdsgroep werd een aparte kaart ingesteld. Er kwamen speciale vergunningen voor verschillende categorieën textiel (Algemeene Kleeding, AK-punten; Bedrijfskleeding, BK-kunten; Garens, kousen en sokken, G-punten, om er een paar te noemen.)

Ook op allerlei andere terreinen stapelden de voorschriften en reglementen zich op. Het Centraal Distributie Kantoor gaf een speciale gids uit; in de kranten verschenen vraag-antwoordrubrieken waarin deskundigen probeerden de lezer de weg te wijzen in het doolhof.

Meer indruk dan alle getob met de bureaucratie maakt echter het nijpende gebrek dat spreekt uit Kleding op de bon. En, niet te vergeten, de vindingrijkheid waarmee (inderdaad) vooral de huisvrouwen trachtten daaraan het hoofd te bieden: het eindeloos opsparen van eindjes touw, totdat er een truitje van kon worden gebreid, of het verwerken van meelzakken tot ondergoed.

Kees Los

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden