Nieuws Regenwoud

Gekapt tropisch bos herstelt zich binnen vijftig jaar, maar zeldzame oerbomen keren pas na eeuwen terug

Tropisch bos dat gekapt of platgebrand is, om plaats te maken voor landbouw of veeteelt, herstelt zich betrekkelijk snel als het de kans krijgt. Maar de terugkeer van alle ‘oude’ soorten duurt eeuwen.

Politieagenten van Ibama, het controleorgaan tegen ontbossing in Brazilië, lopen door een afgebrand stuk tropisch bos. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

In verlaten agrarische gebieden kan een rijke begroeiing terugkeren nadat tropisch bos is gekapt of afgebrand. Het aantal boomsoorten kan in enkele decennia sterk toenemen – al zijn dat gewoonlijk andere soorten dan die in het oorspronkelijke bos aanwezig waren. 

Dit blijkt uit omvangrijk onderzoek onder leiding van Wageningse ecologen. Een internationaal team van ruim tachtig wetenschappers inventariseerde de gegevens van 1.800 stukken tropisch bos in tien Latijns-Amerikaanse landen en vergeleek de samenstelling daarvan met aangrenzend ongerept woud. De onderzoekers ontdekten dat in twintig jaar al 80 procent van het aantal boomsoorten terug kan zijn. Die types vertonen echter weinig overeenkomsten met de oude bossoorten: slechts 34 procent kan worden gerekend tot types die kenmerkend zijn voor oude bossen.

‘Snelle terugkeer van het aantal soorten is goed nieuws’, zegt hoofdonderzoeker Danaë Rozendaal, universitair docent aan de Wageningen Universiteit. ‘Dat betekent niet dat het oude bos zomaar terugkomt.’ Ze legt uit: ‘Als in een oud bos tweehonderd soorten stonden, dan zijn er in een secundair bos (het bos dat terugkeert nadat het oorspronkelijke woud is verdwenen, red.) na twintig jaar 160 soorten. Dat is veel. Maar als die 160 types andere boomsoorten zijn dan in het oude bos, dan is de natuurlijke waarde van die nieuwe bossen een stuk lager.’

Pionierssoorten

In het nieuwe bos verschijnen vooral boomtypes die je vaak ziet in jonge bossen: snelgroeiende ‘pionierssoorten’ die zich makkelijk verspreiden. De zeldzame, langzaam groeiende soorten, de typische regenwoudbomen, laten op zich wachten. Rozendaal: ‘Secundaire bossen hebben zo’n vijftig jaar nodig om evenveel boomsoorten te krijgen als oude bossen. Daarmee heb je het oude bos niet terug. Dat duurt ontzettend lang. We schatten vijf eeuwen, maar eigenlijk weten we niet hoe lang het duurt.’

Dit onderzoek toont de unieke en de onschatbare waarde van oude bossen en tegelijkertijd het belang van bosherstel, reageert Bill Laurance, hoogleraar aan de James Cook Universiteit in Australië. Hij is niet betrokken bij de studie die verschijnt in Science Advances. ‘Het goede nieuws is dat veel oorspronkelijke plantensoorten zich binnen een paar decennia kunnen vestigen. Maar oerbossen hebben eeuwen nodig om zich te ontwikkelen. Dit laat ons zien hoe speciaal en belangrijk ze zijn.’

Soorten keren sneller terug in een vochtig klimaat en als er meer ongerept bos in de omgeving is. Meer nabijgelegen bos zorgt voor meer verspreiding van zaden. De wetenschappers vonden – tot hun verrassing – geen verband tussen vruchtbaarheid van de bodem en herstelsnelheid. Ze zagen ook geen effect van eerder landgebruik (zoals vee of gewassen) op de snelheid waarmee de biodiversiteit zich herstelt. Rozendaal: ‘Dat wil niet zeggen dat het effect er niet is. Wij vonden het alleen niet in onze datasets.’

Diversiteit 

Tropische bossen herbergen meer dan 53 duizend boomsoorten en daarmee 96 procent van de wereldwijze diversiteit aan bomen. Ruim de helft van de tropische bossen in de wereld bestaat uit bossen die niet oud zijn. In de tropische delen van Latijns Amerika bedekken secundaire bossen 28 procent van het land.

Laurance: ‘In de tropen moeten we oerbossen redden en tegelijkertijd bosherstel stimuleren. Regeneratie van het bos kan worden bevorderd door bulldozers uit de buurt te houden en bosbranden te voorkomen. Zonder zulke bedreigingen zullen veel tropische wouden uit zichzelf herstellen – goed voor de biodiversiteit, klimaatverandering en de hele planeet.’

De grens tussen tropisch bos en savanne

Officiële Braziliaanse landkaarten geven een onjuist beeld van de grens van het Amazonewoud. Daarop worden veel van oorsprong beboste gebieden ten onrechte aangemerkt als savanne, schrijven Braziliaanse onderzoekers in Biodiversity and Conservation.

De grens tussen tropisch bos en savanne (een graslandschap met verspreide bomengroei) is volgens hen geen smalle lijn, maar een gebied tot 250 kilometer breed. In deze strook is veel bos verdwenen onder druk van oprukkende landbouw. Omdat het gebied te boek staat als savanne en niet als oerwoud is er minder wettelijke bescherming en ontbreekt een rem op ontbossing.

De incorrecte landkaarten zijn gebaseerd op radarbeelden die zijn gemaakt met technologie uit de jaren zeventig. Ze missen de scherpte om kleine stukken bos te kunnen waarnemen tussen de landbouwgebieden. De nieuwe vaststelling van de grens is gebaseerd op analyse van actuele satellietbeelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.