Gejaagd door de film

Voor de VPRO trok Tom Barman, Vlaamse voorman van dEUS en maker van vooralsnog één film, naar zes steden waar moderne filmklassiekers zijn opgenomen. 'Film is mijn eerste liefde, muziek is mijn minnares.'

Het kwam ruwweg hier op neer: de buizen in de versterkers van de band dEUS gloeiden nog na van de Europese tournee, maar zanger/gitarist Tom Barman (41) begon meteen weer de koffers te pakken voor een nieuwe rondgang langs steden over de grens. Voor de VPRO trok hij naar Berlijn, Edinburgh, Las Vegas, Londonderry, Napels en Venlo, plaatsen van handeling in wat hij moderne filmklassiekers noemt.


'Film is mijn eerste liefde, muziek is mijn minnares. Van beide kan ik maar geen afstand nemen.' Geen gemopper dan ook over wurgende reisschema's. 'Dit is mijn manier om de wereld te zien. Ik ben een slechte toerist, ik ben niet iemand die in een stad de bezienswaardigheden afloopt. Ik moet er iets te doen hebben.'


Later dan voorzien beent hij het café in Amsterdam binnen. 'Miserie. Miserie.' De reis met de Fyra, de hogesnelheidstrein vanuit Antwerpen, was weer eens niet volgens planning verlopen. 'Afgeschaft, mijn trein was gewoon afgeschaft!' Een pintje biedt ontspanning, een duik onder de tafel met een bierviltje stopt het wiebelen van het meubel, het vervolg voltrekt zich dan toch aan de statafel in het rokershok.


Shot on location is de weerslag van Barmans trektocht langs de plekken van Das Leben der Anderen, Trainspotting, Leaving Las Vegas, Bloody Sunday, Gomorra en Van God los. Lotje IJzermans van de VPRO had hem benaderd voor een zesdelige serie over plekken waar belangrijke films zijn opgenomen. De suggestie alleen voor steden te kiezen kwam van hem. 'Het maakt de keuze wat makkelijker. We hebben er ook een tijdslimiet opgezet: niet ouder dan twintig jaar.'


Heeft hij iets met filmlocaties? 'Nee, ik ben geen fetisjist. In Leith, waar Trainspotting speelt, stuitten we op Tim Bell. Die neemt toeristen op sleeptouw langs belangrijke plaatsen in het boek. Dat soort romantiek is niet aan mij besteed. Het heeft wel iets hoor, om in het Stasi-museum rond te lopen en in het decor van Das Leben der Anderen te staan. Maar weemoedig of lyrisch word ik er niet van.'


Barman sprak met producenten en acteurs, maar ook met technici en verantwoordelijken voor de casting - 'die hebben vaak de echte verhalen'. Hij is nieuwsgierig naar het politieke klimaat waarin de films tot stand kwamen, maar laat zich ook de werking uitleggen van de babypop, die in Trainspotting over het plafond kroop.


'Ik kreeg vaak te horen: denk erom Tom, dit is een filmprogramma. Maar als ik met de production designer van Das Leben der Anderen praat, wil ik het toch over die overgeorganiseerde DDR hebben. Dat compulsieve, dat obsessieve. Dat op de auto's voor het gevangenentransport stond dat het visvervoer was. Ik vond het prachtig dat Salvatore Cantalupo, die in Gomorra de kleermaker Pasquale speelt, straffe taal spreekt. Opgekropte woede in zijn betoog. Ja, de Camorra is een misdadige organisatie, maar dat is de overheid ook. Hij was echt een statement aan het maken. Dat heeft indruk op me gemaakt. Maar ik wilde van Declan Quinn ook graag weten waarom hij Leaving Las Vegas op 16 mm film heeft geschoten.


'Ik ben geen professioneel interviewer. Bij de VPRO is wel bekend dat ze mij gewoon maar moeten laten doen. Het is wat rusteloos, misschien. Zo ben ik. Je ziet mij veel lopen. We hebben ons ondergedompeld in de steden. De verhalen ontstonden eigenlijk pas na het draaien - ik was op pad met ervaren documentairemakers, met regisseur Britta Hosman. Bij Leaving Las Vegas kun je het hebben over alcoholisme, over narcisme, over het verderfelijke oord. Zoals het er nu naar uitziet, wordt het een aflevering over onmogelijke liefde.'


Het is vooral een ode aan de film geworden, hoopt hij. 'Dit zijn sterke films die veel stof tot nadenken hebben gegeven. De serie moet het karakter van een nagesprek hebben. Dat je twee uur na de film met geliefden of vrienden nog bezig bent met analyseren. Dat de een iets heel anders ziet in een scène dan de ander.' Hij had het laatst nog, met Jagten: het liep uit op ruzie. 'Ik dacht tegelijk: wat een compliment voor de filmmaker.'


Opvallend: het succes van de Vlaamse film uit de laatste jaren, zoals De helaasheid der dingen, Rundskop en Broken Circle Breakdown, leidde niet tot een selectie. Zelfs een Belgische locatie ontbreekt. Waar is het Seraing van de gebroeders Dardenne, bijvoorbeeld? Op teleurgestelde toon: 'Ze wilden niet. We dachten aan La Promesse. We hebben ze een mail gestuurd en ze hebben op z'n allervriendelijkst geantwoord dat ze bezig waren met een nieuwe film.'


Hij bekent dat de recente ontwikkelingen hem goeddeels zijn ontgaan. Hij zat of in de studio of was op tournee. 'Schrijf het alsjeblieft niet op, want ik ken zowat iedereen die eraan meedoet, maar ik heb Rundskop niet eens gezien. Er gebeurt weer goede shit, absoluut. Het werd tijd, zeker? In de jaren tachtig waren er de mode en het theater, in de jaren negentig kwam de muziek - met ons, in alle bescheidenheid - en nu volgt misschien de film. De Belgen emanciperen.'


Hij maakt schoorvoetend een vergelijking met de Nederlandse cultuur - 'er sijpelt van jullie niet zo veel meer door'. 'We zijn als volk veel minder een eenheid, daarom absorberen we misschien makkelijker. Je bent wat gedwongen eerder naar buiten te kijken. Vlaanderen is klein, we hebben niet genoeg aan onszelf.


'Ik heb het gevoel dat er bij jullie eerder Amerikaantje wordt gespeeld. De verering van die cultuur is bij ons minder. Het is niet cool om zo te zijn of te klinken. Een groep als Kane - ik heb er geen problemen mee, hoor - krijgt bij ons gewoon geen voet aan de grond. Die houding is zo onzelfbewust, zo onironisch, zo serieus. De Nederlanders hebben een beetje de pech dat wij tussen jullie en de Franse cultuur zitten. En die is nu eenmaal belangrijk. dEUS is vanaf het begin af een Europese band genoemd. Daar ben ik trots op. Natuurlijk zat er iets van Captain Beefheart in, en The Velvet Underground, maar Jacques Brel en Serge Gainsbourg waren ook aan te wijzen. Wat ook meespeelt, is dat het mercantiele bij ons vrijwel ontbreekt, de handelsgeest. Het is niet netjes jezelf te verkopen. Dat geeft weer ruimte aan de verbeelding, aan het experiment. Man, het land zelf is een experiment!'


Barman is bezig met een opvolger voor zijn tot dusver enige bioscoopfilm, Any Way the Wind Blows, de collage uit 2003 over een junidag in Antwerpen, waarin een aantal personages wordt gevolgd. 'Ik ben aan het schrijven, ik ben er al een paar jaar mee bezig en het gaat nog een paar jaar duren. Ik plak er geen datum meer op. Alle aankondigingen heb ik al een jaar of tien gemist. Ik heb vier platen met dEUS gemaakt, we hebben vier tournees achter de rug, mijn compilatie van het jazzlabel Impulse is net voltooid, Shot on Location loopt, ik zit nu met mijn dance/elektroproject Magnus in de studio, er komt misschien nog een dEUS-plaat en ja, dan zullen de scenario's stilaan klaar moeten zijn.


'Het is aardig wat, ja, maar ik heb het nodig, denk ik. Zeker nu. Keep You Close, onze voorlaatste plaat, was een heel persoonlijke liefdesplaat, ik ben door het stof gekropen om die te maken. Daarna ben ik tegen een muur gelopen. In interviews ging het alleen maar daarover. Het was knoeien met mijn ziel. Of ik ooit nog kinderen wilde en zo. Ik voelde me, ja, aangerand. Ik weet dat het erbij hoort, maar het was even genoeg. Dit was niet meer gezond. Ik ben echt op tournee gevlucht.'


Antwerpen is nog altijd zijn stad. Vlaams nationalist Bart De Wever is er inmiddels burgemeester, sinds 1 januari. Barman, in 2006 voorman van de actie 0110 voor verdraagzaamheid en tegen verzuring en racisme, ziet vooralsnog geen reden tot bezorgdheid, ook al kreeg hij destijds een brief van De Wever, waarin deze de initiatiefnemers maande te stoppen met de actie. Zangers moesten vooral doen waar zangers goed in zijn, namelijk zingen.


'0110 was vooral emotioneel. Het Vlaams Belang vormde echt een smet op de stad. Overal werden we erop aangesproken. Waarom is extreem-rechts zo groot bij jullie? En we hadden net racistische moorden gehad. Nu, met De Wever, is de discussie theoretischer, ingewikkelder. Het gaat over grondgebied, ontvoogding, economie, staatshervorming. Ik ben niet automatisch mee met de Belgicisten, ik vind sentimenten over een land net te mager om de barricaden op te gaan. Ik praat met nationalisten, ik wil ook horen wat zij te zeggen hebben.


'De Wever is nu burgemeester, dan moet je ook verzoener zijn. Maar hij is een ruziemaker. Hij stigmatiseert groepen. Maar ik vind dat hij de kans moet krijgen. Alleen: zodra je zoiets zegt, komen er mensen naar me toe: Tom, is waar dat jij op De Wever gestemd hebt? Het is tekenend: de polarisering groeit. Het stamdenken. En dan ben ik natuurlijk ook zo tegendraads, dat ik echt niet ga zeggen dat ik niet op hem heb gestemd.'


Heb je op hem gestemd, Tom?

'Natuurlijk niet.'


Shot on location: Gomorra (2008), zondag, 18.55 uur, Nederland 2.

SHOT ON LOCATION: DE FILMS

Gomorra (2008). Over de Napolitaanse maffia. Naast drugshandel, moorden en afpersing houdt de organisatie zich bezig met het storten van chemisch afval en de productie van kleding.


Trainspotting (1996). Een groep Schotse jongeren raakt verslaafd aan de heroïne. Naar het boek van Irvine Welsh. Sterk bepalende soundtrack, met onder andere Underworld.


Leaving Las Vegas (1995). Alcoholist (Nicolas Cage) trekt naar de gokstad om zich daar dood te drinken. Hij knoopt er een relatie aan met een prostituee.


Das Leben der Anderen (2006). Een trouwe agent van de Stasi moet een echtpaar uit de kunstscene in Oost-Berlijn afluisteren. Gaandeweg ontdekt hij zowel een nieuwe wereld als de grimmigheden van het regime.


Van God los (2003). Gebaseerd op het ware verhaal van de Bende van Venlo, die tussen 1993 en 1994 zeker zeven moorden pleegde. Met Tygo Gernandt, Egbert Jan Weeber en Angela Schijf.


Bloody Sunday (2002). Reconstructie van de schietpartij in 1972 in Londonderry, Noord-Ierland, waarbij het Britse leger tijdens een demonstratie veertien burgers doodde.


DE OP 64 NA GROOTSTE BELG

Tom Barman (Antwerpen, 1972) is de voorman van de Belgische alternatieve rockgroep dEUS. Hij studeerde film aan de Sint Lukas Hogeschool in Brussel, maar koos toch voor de muziek. dEUS, opgericht in 1989, haalde drie jaar later de finale van Humo's Rock Rally. In 1994 verscheen het eerste album, Worst Case Scenario, gevolgd door In a Bar, Under the Sea (1996), The Ideal Crash (1999), Pocket Revolution (2005), Vantage Point (2008), Keep You Close (2011) en Following Sea (2012). De band groeide snel uit tot de vaandeldragers van een internationaal succesvolle lichting Belgische popmuzikanten.


Barman maakte videoclips voor onder meer zijn eigen band, Arno en Axelle Red. In 2003 regisseerde hij de film Any Way the Wind Blows. In 2006 was hij een van de drijvende krachten achter de 0110-concerten tegen racisme en extremisme in Vlaanderen. Een jaar later ontving hij de gouden erepenning van het Vlaams Parlement. In de Vlaamse versie van de verkiezing van De Grootste Belg eindigde Barman op de 65ste plaats.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden