InterviewKapitein-luitenant ter zee Theo Klootwijk

Geïsoleerd op de De Ruyter, heen en weer in de Straat van Hormuz, en zonder noemenswaardig incident

Door de pandemie was het gedaan met de uitstapjes, het ontvangen van familiebezoek en het rouleren van manschappen. Drie maanden zat dezelfde bemanning vast op Zr. Ms. De Ruyter, op patrouillemissie in de Straat van Hormuz. Een missie waar het Nederlands fregat respect verwierf, zonder spierballenvertoon. 

De 'boordvliegploeg' loopt naar de op de De Ruyter gestationeerde helikopter Beeld Aaron Zwaal / Defensie

Kapitein-luitenant ter zee Theo Klootwijk, commandant van Zr. Ms. De Ruyter, is trots op zijn bemanning die de afgelopen maanden een ‘deëscalerende’ missie uitvoerde in de Straat van Hormuz. ‘Vanwege covid-19 zijn we vanaf 14 maart praktisch onafgebroken in quarantaine zijn geweest, drie maanden lang onafgebroken onder elkaar. Het is ongelofelijk knap hoe mensen hier aan boord dat hebben opgepakt.’

Bij vertrek zei  Klootwijk (48) al te verwachten ‘dat er geen schot gelost zal worden’ - en dat is uitgekomen. Over de telefoon beaamt hij nu dat zich ‘geen noemenswaardige incidenten’ hebben voorgedaan. 

Wat was de waarde van de missie?

‘Dat is wel lastig, hè? Want als je ergens heengaat om bij te dragen aan de veilige navigatie, dan kun je alleen zeggen: zolang wij er waren, is het veilig gebleven. Maar de waarde zit hem ook in de beeldopbouw die we gedaan hebben. Het is hier heel erg druk. Er zijn bepaalde standaardmanieren waarop mensen met schepen opereren. De vissers, de sleepvaart , de kleine handelsvaart, de tankers. Als je de normale situatie goed kent, kun je op het moment dat daar dan afwijkingen in ontstaan mogelijk iets zeggen over ontluikende spanningen.’

Vorig jaar juni liepen de spanningen in de Straat van Hormuz snel op, onder meer door twee aanvallen op olietankers - volgens westerse landen door Iran. In juli schoot een Amerikaans oorlogsschip er een Iraanse drone neer die te dichtbij kwam. De Amerikanen - die onder president Trump een beleid van ‘maximale druk’ op Iran hebben- zochten op het Europese continent tevergeefs naar bondgenoten voor een maritieme missie in het gebied. Ook een Frans-Brits initiatief sneefde. Maar na een half jaar diplomatiek overleg kwam er dan toch de Europese missie, bestaande uit een Frans en een Nederlandse fregat - dat nu wordt afgelost door de Denen.

Wat was het effect van covid-19?

‘Sinds 14 maart was alles erop gericht om besmetting aan boord te voorkomen. De bemanning kon geen uitstapjes meer maken in vreemde havens, we konden geen aflossers meer laten invliegen, we hebben alleen nog logistieke stops gedaan. Ook de ‘midterm’, waarbij halverwege de reis de gelegenheid is voor familie om in te vliegen, kon niet doorgaan. Er waren zorgen over thuis, maar we hebben dat positief opgepakt.’

Het vertrek van de Zr. Ms. De Ruyter vanuit Den Helder. Beeld EPA

Hoe was het contact met de Iraniërs? Wordt er wel over en weer gesproken?

‘Ja, natuurlijk. Iran houdt zeer alert zijn territorium in de gaten, en zijn offshore installaties. Ze zijn ons regelmatig genaderd, tot op veilige afstand. We monitoren in brede zin, we kijken niet zozeer specifiek alleen naar Iran. We staan op goede voet met Iran, we hebben daar ook een defensieattaché. Iraanse eenheden komen regelmatig een kijkje nemen. Dan vragen ze ‘Wat kom je doen? Vliegt er een helikopter rond?’ en maken foto’s. En daar blijft het bij, de communicatie is altijd heel kort en professioneel geweest. Op het vriendelijke af, zeker op het laatst.’

Hoe gaat dat dan met bewapening bij zo’n ontmoeting? Zijn de wapens dan bemand of juist niet?

‘Soms wel en soms niet. Dat was ook het eerste waar wij naar keken. Het was niet echt spannend, maar als je geen verbinding kunt maken, en ze niet terugkomen op de marifoon, dan wil je wel zorgen dat je op tijd en in staat bent om te reageren. Als de wapens bij hen bemand waren, gingen wij ook achter de wapens staan. Als dat niet zo was, deden wij het ook niet.’

Hoe verhoudt zich dat tot het contact tussen de Amerikanen en de Iraniërs?

‘De Amerikanen zaten in een andere coalitie, Operatie Sentinel, en die was iets anders ingestoken dan die van ons. Zij waren met name stationair, oost en west van de Straat, en maakten eens in de zoveel tijd een statement over de marifoon. Standaardzinnen als “wij zijn een coalitie-oorlogsschip dat veiligheidsoperaties uitvoert ten behoeve van de vrij doorvaart”. Dan kwam de Iraanse kustwacht vaak terug met met iets soortgelijks, zo van “Wij zijn hier voor de veiligheid”.’

Escaleert dat dan soms of is het gewoon spierballenvertoon?

‘Dat laatste. Wij kozen er juist voor niet stationair te zijn en niet actief te zeggen dat wij daar waren om de veiligheid te waarborgen. Wij zijn zichtbaar geweest door heen en weer door de straat te varen, dat hebben we veertien keer gedaan, en op die manier werden we wel gezien, maar ook gerespecteerd. En werden we dus ook op een andere manier benaderd dan de andere coalities.

Ondertussen dreigde president Trump nog per tweet om Iraanse schepen de grond in te boren.

‘Dat hebben we ook met interesse gezien en toen even gekeken hoe dat vertaald werd in het operatiegebied. We hebben geen wijzigingen van optreden gezien van de Amerikaanse marine.’

De Zr. Ms. De Ruyter. Beeld Aaron Zwaal / Defensie
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden