Geheime kennis

Als je de precieze afmetingen neemt van alle vlakken van de Piramide van Cheops, en je telt die bij mekaar op, je vermenigvuldigt de som met het aantal meters van de loodlijn uit de top, je trekt uit het aldus verkregen getal de wortel en je berekent aan de hand...

Dat is het populaire mengsel van wiskunde en apekool, van exacte geleerdheid en theologie, van feiten en meningen. Nostradamus heeft er zijn profetieën aan ontleend, de Rozekruisers waren er eeuwen zoet mee, New Age en bloggisme hebben mekaar erin gevonden, en National Geographic zal er morgen na de uitzending (in 143 landen) van een documentaire over het zojuist ontsloten Judasevangelie, steenrijk van zijn geworden.

Want over de auteur van dat evangelie is geen twijfel mogelijk. Wie Judas wil rehabiliteren van judas tot verlosser, is een gnosticus.

Bij NOVA hadden ze er een onwennig itempje aan gewijd (Onze-Lieve-Heer en Clairy Polak zijn geen ideaal koppel), met fragmenten uit de documentaire. Het geluid beloofde weinig goeds. Bij wijze van muziek hoorde je namaak Bach met engelenkoren, en in de commentaarstem herkende ik de aanzegger van grote bijbelse extravaganza's uit de jaren vijftig van de vorige eeuw: nog altijd dezelfde sonore bariton uit Hollywood.

Pikant waren de twee of drie statements van de geraadpleegde dominee Nico ter Linden die reageerde als iemand die z'n handel (Het verhaal gaat) in gevaar zag komen, en de vertrouwde, canonieke evangeliën daarom hartstochtelijk in bescherming nam tegen deze in Egypte opgedoken apocriefe parvenu.

De Nijmeegse hoogleraar Hans van Oort (christendom & gnostiek) maakte er daarentegen zo warm reclame voor dat je bijna zou denken dat hij nog royalty's ontvangt van het koptische manuscript.

Eeuwenoud is de gnosis nu al, en nog altijd zo fris als een hoentje. Met een ideologie die zegt dat Jezus door Judas werd bevrijd uit de kluisters van zijn lichaam, zodat hij - zonder gekruisigd te hoeven worden! - als het ware tussen de oren z'n heilzame, spirituele Zelf ontdekte, kun je volgens mij in Nederland nog altijd een politieke beweging beginnen die in de peilingen van de gnosticus Maurice de Hond meteen twintig à dertig zetels scoort.

Ik moest overigens ineens aan Simon Vestdijk denken, van wie ik me een opstel herinnerde dat De grootheid van Judas heette. Ik keek in de kast, pakte de bundel Essays in duodecimo (1952) en las het nog een keer.

Net als de elf andere discipelen, betoogde Vestdijk, had Judas voor het voorbeeld van de meester een grenzeloze bewondering, die de behoefte aan vereenzelviging prikkelde. Maar:

'Zodra wij ons met het Voorbeeld vereenzelvigd zouden hebben, waren wij zélf het Voorbeeld geworden, en konden we er niet meer de bewondering voor voelen die ons aanvankelijk bezielde.'

De andere elf streefden de identificatie steeds ongeneerder na: 'allemaal heilanden in de maak', schrijft Vestdijk - 'zij achtten zich nauwelijks nog Zijn minderen. De Meester kon net zo goed Palestina de rug toekeren: elf volleerde leerlingen waren er om het werk voort te zetten.'

Judas beseft dat hier, onbewust, heiligschennis wordt begaan, en vandaar:

'Tegen de onweerstaanbare drang tot gelijkwording aan iets waaraan men niet gelijk mág worden, heeft Judas als enige zich te weer gesteld, en daarin bestaat zijn grootheid. Door middel van het verraad bevestigde hij de afstand tussen mens en ideaal, gaf hij Jezus de eer die Hem toekwam en zichzelf de schande waaraan hij zich, mét de anderen, reeds te lang had onttrokken.'

Bij National Geographic zou Vestdijks scenario onmiddellijk zijn afgewezen: te weinig gnosis om in 143 landen verkocht te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.