Geheime eenheden als de dood voor onthullingen

Al decennia zijn 'geheime' eenheden actief in het buitenland. Tot op heden is het ook goed gelukt alles binnenskamers te houden....

Het jaar is 1997, vlak voor Kerstmis. Nabij Vitez in Bosniuikt plotseling een Nederlands commandoteam op, bestaande uit Groene Baretten en leden van de elite-eenheid BBE. Het doelwit: een Kroatische oorlogsmisdadiger die gezocht wordt door het Joegoslaviibunaal. De actie, de tweede van de stabilisatiemacht SFOR, verloopt naar wens. Na afloop wordt het team meteen naar Duitsland teruggevlogen.

Daar, op een onbekende militaire basis, prijst een enthousiaste minister Voorhoeve van Defensie een dag later de leden van de eenheid. En deelt hij lintjes uit. De 'Vitez-operatie', de enige commando-actie die de laatste jaren bekend werd, is er eentje naar het hart van Defensie: succesvol maar nog immer in nevelen gehuld.

Want de marine, waar de Bijzondere Bijstands Eenheid (BBE) onder valt, en de landmacht (Korps Commando Troepen (KCT), zijn als de dood voor onthullingen: over de plaatsen waar is opgetreden, over de identiteit van de betrokken militairen. Tot op heden is het ook goed gelukt alles binnenskamers te houden. Maar zeven jaar na 'Vitez', dreigt aan deze traditie een einde te komen door de zaak Erik O.

Slechts na ingrijpen van de rechter kon Defensie maandag voorkomen dat de naam werd onthuld van het land waar de ex-BBE'er Erik O., die nu verdacht wordt van moord op een Irakees in Zuid-Irak, ooit in actie kwam. Wellicht BosniOf was het Kosovo? Defensie moet er nu echter voor beducht zijn dat de komende maanden toch details over speciale operaties, die staatsgeheim zijn, uitlekken.

Waar de zaak-Erik O., een halfjaar na het tragische schietincident in de provincie Al-Muthanna, allemaal niet toe leidt. 'Dit soort informatie heeft niets te maken met de zaak tegen Erik O. en behoort geheim te blijven', meent Jean Debie, de voorzitter van de militaire vakbond VBM/NOV die geregeld contact heeft met de marinier. 'De kans op repercussies tegen hem is gewoon te groot.'

Al decennia zijn Nederlands 'geheime' eenheden, waarvan het KCT met 400 man de grootste is, actief in het buitenland met 'speciale operaties'. Het gaat hier niet om militaire verkenningsoperaties, zoals van het KCT in Afghanistan, maar om gevoelige acties zoals terreurbestrijding, aanvallen tegen militaire doelen, arrestaties en evacuaties van burgers.

Slechts bij toeval, zoals nu, of als Defensie zelf naar buiten treedt, getuige de 'Vitez-actie', wordt duidelijk waar de eenheden opduiken in het buitenland. Als de Kamer wordt ingelicht, dan gebeurt dat alleen in vertrouwelijk overleg met de belangrijkste fractievoorzitters.'Vertrouwelijkheid is inherent aan speciale operaties', aldus minister Kamp van Defensie. De zaak van Erik O. dreigt nu roet in het eten te gooien. Al eerder, in januari, werd bekend dat hij deel uitmaakte van de honderd man sterke antiterreur-eenheid BBE.

Hoe langer het OM wikt en weegt of Erik O. vervolgd moet worden, hoe groter de kans dat nog meer 'staatsgeheimen' op straat dreigen te belanden. Zoals wellicht details over enter-operaties van BBE'ers voor de Joegoslavische kust of in de Arabische Zee, acties waar nog maar bar weinig van bekend is. Ook sommige operaties van het KCT in Kosovo zijn nog altijd niet in de openbaarheid gekomen.

Het OM lijkt overigens geen haast te hebben. 'Het onderzoek is zes weken geleden afgerond', alduseen woordvoerder van het OM in Arnhem. 'We zijn nu in afwachting van wat de officier van justitie beslist.' De vraag is overigens hoe schadelijk het is als de identiteit van BBE'ers op straat belandt, evenals de oorden waar ze zoal in actie kwamen. Overdreef Defensie maandag door de NOS Journaal-uitzending te willen dwarsbomen?

Per slot van rekening verschijnen geregeld oud-leden van de BBE op televisie, pratend over de bediging van Molukse gijzelingsacties. 'Ik zou dat zo zeker niet doen', aldus een marinewoordvoerder. Debie: 'Die BBE'ers zijn toen ook bedreigd. Als nu bekend wordt dat je in Bosniebt opgetreden, moet je aanslagen vanuit het Joegoslavische criminele milieu zeker niet uitsluiten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden