Geheime diensten mogen advocaten en burgers niet afluisteren

De rechter in Den Haag heeft ook in hoger beroep geoordeeld dat de geheime diensten geen telefoongesprekken met advocaten mogen afluisteren. Met name de motivering van de rechter dat onafhankelijk toezicht op inlichtingendiensten AIVD en MIVD ontbreekt, kan verstrekkende gevolgen hebben.

Advocaten Olivier van Hardenbroek (L) en Sebas Diekstra (R) arriveren in juni voor het kort geding waarin ze eisen dat de geheime diensten stoppen met het afluisteren van gesprekken tussen advocaten en hun cliënten. Beeld anp

Advocaten van kantoor Prakken d'Oliviera hadden begin dit jaar een kort geding aangespannen tegen de staat omdat gesprekken met cliënten werden getapt door de AIVD. Dat kort geding won het kantoor. De Haagse rechter oordeelde dat de inlichtingendienst binnen zes maanden moest stoppen met tappen van gesprekken met advocaten, tenzij de overheid onafhankelijk toezicht mogelijk zou maken.

Er bestaat geen onafhankelijke instantie in Nederland die controleert of het afluisteren rechtmatig gebeurt. De minister geeft voorafgaand aan het tappen toestemming en een Commissie van Toezicht (de CTIVD, die ook onder gezag van de minister valt) controleert pas achteraf.

De staat ging in hoger beroep. Het kabinet wilde een onafhankelijke toetsing best invoeren, maar was het niet eens met het oordeel van de rechter dat de overheid onrechtmatig heeft gehandeld. Ook was de termijn van zes maanden om die controle in te stellen niet haalbaar.

De rechter verwerpt dat. Interessant is met name dat het gerechtshof vindt dat de toezichthouder CTIVD niet voldoet als onafhankelijk instantie. Die controleert pas achteraf of het afluisteren rechtmatig was en heeft zo 'geen bemoeienis met de afluisterpraktijk'. Bovendien voldoet de commissie 'niet aan de vereiste waarborgen' van onafhankelijkheid zoals gesteld door het Europees Hof van de Rechten van de Mens (EHRM).

Grote gevolgen

Dat kan grote gevolgen hebben. De rechter oordeelt namelijk dat de onafhankelijke controle niet alleen voor het afluisteren van advocaten noodzakelijk is, maar ook voor 'niet-verschoningsgerechtigden', kortom: voor alle burgers. Advocaat Olivier van Hardenbroek, die namens de Europese advocatenorganisatie CCBE optrad in de zaak: 'Dit is huiswerk voor de staat'. Van Hardenbroek denkt dat alle taps die de AIVD nu zet in principe onrechtmatig zijn. 'Als een belangenorganisatie nu naar de rechter stapt om het tappen van mensen te stoppen, zal dat op basis van deze uitspraak worden toegewezen'.

Het kabinet werkt inmiddels aan een nieuwe wet voor inlichtingendiensten. Deze zal binnenkort voor advies naar de Raad van State worden gestuurd. De functie van de CTIVD als toezichthoudend orgaan is daarin versterkt, maar onafhankelijke controle ontbreekt nog steeds. Van Hardenbroek: 'Het kabinet zal het wetsvoorstel nu moeten aanpassen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.