'Geheime deal verklaart waarom Srebrenica viel'

De luchtsteun aan de Dutchbatters die in 1995 de val van Srebrenica probeerden te voorkomen bleef uit vanwege een geheime deal tussen de Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië. De landen spraken af de Bosnische Serviërs niet te bombarderen omdat Londen en Parijs bang waren dat 340 gegijzelde Franse en Britse blauwhelmen dan geëxecuteerd zouden worden. Dit blijkt uit Amerikaanse documenten die aan bod komen in de Human/VPRO documentaire 'Waarom Srebrenica moest vallen'.

Joris Voorhoeve. Beeld anp

Toenmalig minister van Defensie Joris Voorhoeve spreekt zich in de documentaire uit over de geheime deal. Op 6 juli 1995 vroeg Dutchbat-commandant Thom Karremans herhaaldelijk om luchtsteun van de NAVO omdat Srebrenica op het punt stond te vallen nadat Bosnische Serviërs de aanval hadden geopend op de 'veilige haven'. Deze roep om hulp werd keer op keer negatief beantwoord. Later in het jaar, in augustus, zou de NAVO de Bosnische Serviërs in Bosnië en Herzegovina wel bombarderen, wat uiteindelijk leidde tot het Dayton-akkoord en daarmee het einde van de oorlog.

Nu blijkt uit Amerikaanse documenten dat de Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië in het geheim een deal sloten. Groot-Brittannië en Frankrijk hebben de VS destijds gevraagd om Bosnië en Herzegovina niet te bombarderen. Reden hiervoor was dat de Bosnische Serviërs 340 Britse en Franse blauwhelmen hadden gegijzeld: de Franse president Jacques Chirac en de Britse premier John Major waren bang dat de gijzelaars zouden worden geëxecuteerd wanneer de NAVO de troepen van Mladic zou bombarderen.

Ook hadden de Bosnische Serviërs gegijzelde blauwhelmen vastgeketend op strategische punten. Bij een eventueel bombardement zouden deze blauwhelmen zijn omgekomen. Jarenlang werd er gespeculeerd over een mogelijke geheime deal, maar harde bewijzen bleven tot nu toe uit.

Toch niet welkom

In Den Haag wordt de komende drie dagen een internationale, besloten conferentie gehouden over de falende besluitvorming rond Srebrenica. Dutchbat-tolk Hasan Nuhanovic werd aanvankelijk uitgenodigd, maar is nu toch niet meer welkom. Hij won in 2013 de rechtszaak waarin hij de Nederlandse Staat verantwoordelijk houdt voor het overlijden van zijn familieleden. Lees hier meer.

'Onterechte zondebok'

Zonder de steun van de NAVO bleken de Dutchbat-soldaten die Srebrenica moesten verdedigen niet tegen de Bosnisch-Servische soldaten onder leiding van Ratko Mladic opgewassen. Op 11 juli viel de enclave. De Bosnische Serviërs namen alle Bosnische moslims die in het gebied schuilden gevangen en vermoordden zeker 8.000 mannen en jongens.

Oud-minister Voorhoeve begreep nooit waarom de luchtsteun uitbleef. Volgens hem zijn de Nederlandse Dutchbatters jarenlang nationaal en internationaal 'ten onrechte als zondebok voor het falen van de VN in de enclave aangewezen'. Woensdag publiceert Voorhoeve zijn boek Veilige Gebieden, waarin hij uitgebreid ingaat op het het uitblijven van de luchtsteun.

Een collage van slachtoffers op de Nationale Srebrenica Herdenking op het Plein in Den Haag. Beeld anp

'We keep this quiet'

In een interview dat morgen in de Volkskrant en op de site verschijnt vertelt Voorhoeve dat hij twintig jaar later nog altijd over de val van Srebrenica nadenkt. 'Ik ben er dag en nacht mee bezig. Welke beslissingen op welke momenten hadden tot andere uitkomsten kunnen leiden?'

'Op 27 mei 1995 is op aandringen van Chirac en Major besloten geen luchtmacht meer in te zetten tegen de Bosnische Serviërs. 'To suspend the use of airpower. 'Er waren 340 Franse en Britse blauwhelmen gegijzeld, Londen en Parijs waren bang dat ze geëxecuteerd zouden worden. Nederland is niet geïnformeerd. 'We keep this quiet'. Toen waren de kaarten geschud.'

'Ik maak mezelf ook verwijten. Ik had in het vliegtuig naar Zagreb moeten stappen en de bevelhebber van de VN-missie UNPROFOR, de Franse generaal Janvier, moeten houden aan de beloften van zijn baas in New York. Ook al besefte ik de risico's voor blauwhelmen.

'Of het geholpen had, weet ik natuurlijk niet. De VN zeiden dat de feitelijke macht bij de Franse en Britse regering lag. De leiding van UNPROFOR was in handen van Franse en Britse militairen.'

Lees het gehele interview morgen in de Volkskrant.

De documentaire die Human/VPRO maakte in samenwerking met Argos wordt vanavond uitgezonden op NPO 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden