Geheime berichten in het gewas

Graancirkels zijn boodschappen van aliens, zeggen de gelovers. Wie dat niet zo ziet, is volgens hen vooringenomen...

Het maken van een goede graancirkel is niet eenvoudig. Een simpele cirkel volstaat niet meer: je valt pas op door een ingewikkelde mathematische fractal uit de chaostheorie, het gezicht van een alien of een hart doorboord met de pijl van Cupido. Het lastige is dat zo’n figuur alleen van bovenaf goed te zien is.

Als je ‘s nachts met je helpers in het veld staat om stiekem een graancirkel te maken, heb je geen overzicht. Vaak wordt de figuur uitgemeten met touwen die vooraf op maat zijn gemaakt. Moderne graancirkelmakers gebruiken zelfs GPS-apparatuur. Uiteindelijk wordt de figuur zelf ouderwets gemaakt door op planken te gaan staan, waardoor het graan op strategische plaatsen wordt platgedrukt.

Het graancirkel-fenomeen is een beetje over zijn hoogtepunt heen, maar in Nederland worden elk jaar nog tien tot twintig graancirkels aangetroffen. In Engeland zo’n zeventig. Talloze grappenmakers hebben inmiddels bekend dat ze zo’n figuur hebben gemaakt.

Toch zijn er nog altijd mensen die geloven dat graancirkels zijn aangebracht door bovennatuurlijke of buitenaardse wezens die een boodschap aan de aarde kwijt willen. Want, zo stellen zij, het is nooit bewezen dat alle graancirkels van menselijke oorsprong zijn. Anders gezegd: er zijn echte en onechte graancirkels.

‘Nu het christendom minder belangrijk is geworden, zoeken mensen overal en nergens naar spritualiteit. Er is een leegte die opgevuld moet worden’, zegt etnoloog Theo Meder van het Meertens Instituut in Amsterdam. Binnenkort verschijnt zijn boek In Graancirkelkringen, waarin hij uitgebreid verslag doet van zijn avonturen als onderzoeker onder graancirkel-adepten.

Meder werd lid van de Dutch Centre for Crop Circle Studies (DCCCS), een klein gezelschap van cereologen, zoals hij de graancirkel-onderzoekers noemt. Het profiel van de modale cereoloog: man, 40-plus, hoog opgeleid, bèta, met een voorliefde voor wiskunde en techniek. Zo kwam Meder op een DCCCS-bijeenkomst Klaas van Egmond tegen, sectordirecteur van het Milieu- en Natuurplanbureau van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne. Een leidende figuur in graancirkelkringen is de fysicus Eltjo Haselhoff, gepromoveerd op laserstralen en tegenwoordig marketing- en researchmanager bij Philips. De cereologische wereld is overigens niet groot. Er zijn enkele tientallen fanatieke graancirkel-onderzoekers, terwijl congressen enkele honderden belangstellenden trekken.

‘Veel mensen zeggen meteen: die lui zijn gek, maar dat is te gemakkelijk’, zegt Meder. ‘Ik heb veel sympathie voor ze. Ze hebben meer humor en relativeringsvermogen dan de sceptici die het geloof in graancirkels agressief bestrijden. Als etnoloog heb ik ook geprobeerd me in te leven in zo’n groepscultuur zonder meteen een veroordeling uit te spreken.’

Het geloof in de buitenaardse oorsprong van graancirkels kent vele varianten, maar er valt wel een rode draad te ontwaren. De eerste goed gedocumenteerde graancirkels werden in de jaren zeventig aangetroffen in Engeland. Het waren eenvoudige cirkels, die door sommige mensen als landingsplaatsen van ufo’s werden gezien. Naarmate de figuren ingewikkelder werden – de term ‘graancirkel’ is eigenlijk niet correct – moest deze theorie naar de prullenbak worden verwezen.

Cereologen zijn echter niet dogmatisch: sindsdien beschouwen ze de graancirkels als boodschappen van buitenaardse wezens, die door middel van op afstand bestuurde ‘lichtbollen’ met microgolven in het graan worden gebrand.

De graancirkel-adepten hebben uiteraard de aandacht getrokken van sceptici, die altijd klaar staan om modern bijgeloof te ontmaskeren. Volgens de gangbare fysische inzichten is sneller reizen dan het licht onmogelijk. Wezens van buiten ons zonnestelsel zouden derhalve eeuwen onderweg zijn om ons een boodschap te brengen. Maar de aliens kunnen waarschijnlijk sneller reizen, riposteren de cereologen, omdat ze technisch veel verder ontwikkeld zijn dan wij.

Misbruiken

Maar waarom zouden ze die moeite nemen? De buitenaardse wezens willen de mensheid helpen met hun in graan vervatte boodschappen, denken de cereologen. Maar waarom zijn hun mededelingen dan zo cryptisch? Waarom zeggen ze niet gewoon wat ze denken? De mensheid is agressief en egoïstisch, menen sommige cereologen, en zou de boodschappen van de goedwillende aliens alleen maar misbruiken. Daarom zijn ze met opzet cryptisch gemaakt, zodat slechts een klein groepje betrouwbare uitverkorenen, niet toevallig de cereologen zelf, ze kunnen doorgronden.

Er bestaat overigens ook een kleine ketterse stroming die gelooft dat de aliens juist kwaadaardig zijn. De Britse oud-keeper en ex-voetbalcommentator David Icke poneert de theorie dat de aarde al lang is overgenomen door buitenaardse wezens, koudbloedige reptielachtigen die in staat zijn zich als mens voor te doen. Zo bestaan de families Bush, Rockefeller, Rothschild en Windsor uit zulke reptielwezens. Prinses Diana moest dood, omdat ze erachter kwam dat koningin Elisabeth in werkelijkheid een reptilian was.

Als etnoloog ontwaart Meder duidelijk spirituele trekjes in het cereologische denken, zoals het gevoel uitverkoren te zijn. Ook kent de cereologie rituelen die sterk aan het christendom doen denken, zoals de bedevaart naar Zuid-Engeland met een nachtwake in de graancirkel.

‘Zelf denken de cereologen daar heel anders over. Ze zien de cereologie niet als een geloof, maar als een wetenschap’, zegt Meder. ‘Ze lopen altijd met meetlinten door de graancirkels en proberen met wetenschappelijke middelen te bewijzen dat ze niet door mensen gemaakt kunnen zijn.’

De cereologen zien zichzelf als ‘grenswetenschappers’ die doorgaan waar de officiële wetenschap ophoudt. Ze hebben een ambivalente houding ten opzichte van de wetenschap. Enerzijds geloven ze dat onderzoekers kortzichtig en vooringenomen zijn, en zich niet open durven te stellen voor cereologische inzichten. Anderzijds maken ze dankbaar gebruik van die wetenschappelijke ideeën, zoals de quantumfysica, die in hun straatje te pas komen.‘Janet Ossebaard van de DCCCS zei ooit: dit is geen New Age-gezweef, dit is pure natuurkunde. Maar die wetenschappelijke pretenties worden niet waargemaakt.’

In zijn boek citeert Meder een antropoloog die de mens omschrijft als een dier dat op zoek is naar patronen en daar verhalen over vertelt. ‘Zoals je in de wolken een olifant kunt zien, zo kun je ook in de werkelijkheid patronen aantreffen die er niet zijn’, zegt Meder. Voor die houding bedacht hij de term WYBIWYS (what you believe is what you see), een variant op de computerkreet WYSIWYG (what you see is what you get).

Het lijkt allesbehalve toevallig dat de helft van de wereldproductie aan graancirkels is te vinden in Engeland, het land van spookhuizen, Tolkien en Harry Potter. Er is nog nooit een graancirkel gevonden in een islamitisch land.

Zoals Maria alleen verschijnt aan katholieken, verschijnen lichtbollen en andere bewijzen uit het buitenaardse alleen aan cereologen. Meder: ‘Er circuleren ook foto’s en filmpjes van lichtbollen. Sommige zijn duidelijk een grap. Andere zijn heel bibberig en vaag. Je weet niet wat je ziet: het kan ook een pluisje voor de lens zijn dat reflecteert in het flitslicht.’

Overtuigend

Toch kunnen verhalen over het buitenaardse heel overtuigend zijn, merkte Meder. ‘Toen ik mijn onderzoek begon, was ik behoorlijk sceptisch. Maar als je steeds die verhalen hoort over graancirkels, waarvoor niet direct een verklaring is, ga je toch twijfelen. Zeker in het begin, als je de tegenverhalen nog niet kent. Door zo’n verhaal te accepteren zet je deur open voor een volgend verhaal, dat weer iets verder gaat. Voor je het weet, geloof je dat in 2012 de tiende planeet Nibiru in ons zonnestelsel zal terugkeren. Dat gaat heel gemakkelijk.’

Meder is inmiddels terug bij zijn aanvankelijke scepsis. Maar wie eenmaal vast gelooft in de buitenaardse oorsprong van de graancirkel, weet ook de meest onwelgevallige feiten handig te omzeilen. ‘Je hebt altijd de laatste strohalm van de desinformatie’, zegt Meder. Als burgers de wijze lessen uit het buitenaardse ter harte zou nemen, zouden zij zich ontdoen van politici, menen cereologen. Daarom werkt de staat aliens tegen.

Meder: ‘Stel dat je bij een graancirkel mensen met touwen en planken ziet wegrennen. Duidelijk grappenmakers, zou je denken. Maar er zijn cereologen die dan zeggen: dat zijn mensen van de geheime dienst of het leger die sporen hebben toegevoegd, om te verdonkeremanen dat de graancirkel echt is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden