Geheim van 'goede noten' zal altijd een geheim blijven

Onder het motto Het Geheim van Goede Noten voert muziekverslaggever Roeland Hazendonk een speurtocht uit naar de muzikale steen der wijzen....

Het geheim van goede noten. Nederland 3, 21.09 uur.

De tocht voert in de eerste aflevering tot in Parijs, Londen en Amerika, waar wijze muziekmannen worden geraadpleegd, als de componist Pierre Boulez, de songwriter Elvis Costello, en de musicoloog Charles Rosen.

Wat zijn, om te beginnen, 'goede noten'? De term wordt vaak gebezigd door de componist Louis Andriessen. Die bedoelt er het soort noten mee dat muziek een speciale werking geeft - de werking van het onverwachte.

Bij 'goede noten' valt bijvoorbeeld te denken aan een scène in de film Amadeus, waarin Mozart door een minimale verandering een sullig marsje van Salieri transformeert tot een fameus aria-thema. Zo veranderde Bach, naar verluidt, een improvisatiethema van zijne majesteit Frederik de Grote in een handomdraai in een kiem die goed was voor een hele collectie van onwaarschijnlijk ingenieuze vormen van contrapunt (vastgelegd onder de titel Das musikalische Opfer).

Een van de geheimen van goede noten is dat goede noten niet bestaan, althans niet op zichzelf. Ze bestaan alleen dankzij andere, meer voorspelbare noten. Ze zijn er als er een context is die hen mogelijk maakt als het ware toe te slaan.

Zo gaat de eerste aflevering van deze VPRO-serie eigenlijk niet over 'goede noten' van Beethoven en Mozart, Boulez en Debussy, Wagner en Elvis Costello, noch over het goeds van de jonge Italiaan Luca Francesconi, of van de vermetele veertiende-eeuwse contrapuntist Solage, waaromtrent het zangersensemble The Gothic Voices wordt geraadpleegd. Het gaat, onvermijdelijk, over conflicten tussen conventie en vernieuwing. Over regel en intuïtie. (Vroeger zei men kennis en inspiratie; het vraagstuk is er een van alle tijden).

Zo demonstreert Charles Rosen in de eerste aflevering, getiteld Regels, aan de piano de grondslagen van de muzikale grammatica van (onder anderen) Mozart en Beethoven. Hij wijst momenten aan waar iets onverwachts gebeurt. Iets dat, om het niet te moeilijk te maken, tegen een 'tonica en dominant'-patroon indruist. Volgens Pierre Boulez is uit alle goede muziek een lering te trekken over 'stabiliteit en instabiliteit'. En over de goede, door Hazendonks vragen naar het Mysterie wat verlegen geworden Costello vernemen we dat ook hij dominanten en tonica's gebruikt - maar ze alleen niet zo noemt.

Het gekke is, dat deze waarheden zijn op te tekenen uit de mond van werkelijk elke gediplomeerde pianoleraar of docent muziektheorie. Moet je daarvoor met een tv-team helemaal naar Parijs? Gaan we naar Moskou om Kasparov in de eerste zet Paard g1-f3 te zien doen, in de hoop het Geheim van de Schaker ontrafeld te zien?

Het Geheim zullen we zelfs met de meest snuggere analyse nooit opsporen - zoals Boulez, een door velen gevreesde intellectueel, lachend erkent.

Maar het blijft allemachtig aardig om hem kwaad te zien worden op de 'idioten die denken dat intellect er niet toe doet', om Costello zichzelf 'een anderdier' te zien noemen, of Francesconi aan zijn computer jaloers te zien wezen op Beethoven. De eerste aflevering belooft veel.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden