Geheim rapport: voortbestaan Air France-KLM loopt gevaar door cultuurverschillen

Het voortbestaan van Air France-KLM loopt gevaar door de grote cultuurverschillen tussen de Nederlanders en Fransen. Dat denken de managers van het fusiebedrijf, blijkt uit een intern rapport dat werd opgesteld in opdracht van de Frans-Nederlandse vakbonden en in handen is van de Volkskrant.

Foto anp

'Meer dan een decennium na de fusie heeft de desillusie aan beide zijden een schokkend niveau bereikt', schrijven de twee onderzoekers van het Franse Nationaal Wetenschappelijk Onderzoekscentrum (CNRS) en de Universiteit van Tilburg. Voor hun onderzoek interviewden zij in totaal 47 managers van Air France en KLM. Die schetsen een zwart beeld. 'In de context van de snelle veranderingen in deze concurrerende markt wordt het steeds twijfelachtiger of Air France-KLM in staat zal zijn om te overleven.'

Cultuurverschillen

Dat Air France en KLM zich in een moeizaam huwelijk bevinden, was al bekend. De Franse piloten zijn verbolgen dat KLM harder groeit dan Air France. De Nederlanders vinden op hun beurt dat de Fransen dat aan zichzelf te danken hebben door bezuinigingen voor zich uit te schuiven en in plaats daarvan te staken. In 2016 boekte KLM met 681 miljoen euro bijna twee keer zoveel operationele winst als Air France (372 miljoen). Daardoor rijst de vraag wat KLM eigenlijk aan het samensmelten heeft gehad.

Desalniettemin zijn de conclusies uit het rapport verontrustend. De problemen zitten dieper dan een conflict over de bedrijfsvoering, laten de onderzoekers zien: in het fusiebedrijf heersen twee verschillende culturen die hard met elkaar botsen. Volgens één KLM-manager is Frankrijk 'een soort Griekenland maar dan groter'. 'De Franse economie is een tijdbom en Air France een tijdbommetje.' De Air France-managers vinden op hun beurt dat Nederlanders zich hautain opstellen en veel te ruw in de omgang zijn.

Eigenbelang

Beide kanten vinden dat de ander enkel aan het eigenbelang denkt. 'Bij Air France kijken we naar wat het beste is voor het geheel', zeggen de Franse managers. 'Bij KLM draait het in eerste instantie om de belangen van KLM.' Maar volgens de Nederlanders zijn de Fransen juist drukker met hun eigen hachje. De stroperige besluitvorming aan Franse kant krijgt eveneens kritiek. 'Als je bij Air France 10.000 euro wil besteden, moet je eerst vier keer op je knieën gaan en zes handtekeningen ophalen. '

De Fransen hebben volgens de onderzoekers een simplistisch beeld van de Nederlandse collega's. Die worden gezien als op geld belust en tot alles in staat om dat geld ook daadwerkelijk binnen te harken. De Nederlanders vinden dat de Fransen bij Air France-KLM te veel bezig zijn met politieke spelletjes en te weinig met het bedrijfsbelang. Deze karikaturen, schrijven de onderzoekers, zijn echter niet in steen gebeiteld. Zij hopen dat het nu uitgelekte rapport een begin kan zijn voor het herstellen van het vertrouwen tussen de partijen.

'Het aantal geïnterviewden is beperkt', zegt Leen van der List van vakbond FNV in een reactie op het rapport. 'Maar uit de antwoorden van de managers die de onderzoekers hebben gesproken, blijkt dat zij in vooroordelen denken. Air France-KLM moet daarmee aan de slag.' Niettemin strekt het te ver om op basis van dit rapport te concluderen dat de fusie een vergissing was, vindt CNV-bestuurslid Michiel Wallaard. 'Cultuurverschillen of niet, het blijft de vraag of een zelfstandig KLM levensvatbaar was geweest.'

Korte geschiedenis Air France-KLM

De Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM), in 1919 opgericht, was aan het begin van de eenentwintigste eeuw naarstig op zoek naar een fusiepartner. Met de opkomst van de prijsvechters, 9/11, en de oorlog in Irak kreeg de luchtvaartsector klap op klap te verduren. Duizenden werknemers verloren hun baan. KLM was te klein om in die storm zelfstandig overeind te blijven.

Toenmalig KLM-topman Leo van Wijk probeerde het eerst met Alitalia en British Airways, zonder succes. In beide gevallen liepen de gesprekken spaak omdat Van Wijk meer invloed in het nieuwe concern wilde dan de grotere partners wilden weggeven. Met directeur Jean-Cyril Spinetta van Air France boterde het wel, waarna de fusie op 30 september 2003 wereldkundig werd.

Air France was KLMs reddingsboei. Al in 2005 boekte Air France-KLM een nettowinst van honderden miljoen euro's, terwijl de olieprijzen juist explosief waren gestegen. 'Het is een succesvolle fusie', concludeerde Spinetta. Het fusiebedrijf presteerde vele malen beter dan Europese concurrenten. Over cultuurverschillen repte niemand meer, want het geld stroomde binnen.

Toch bleef Air France ook toen al achter bij KLM. De Franse poot van het bedrijf beloofde een inhaalslag, maar die bleef uit. De arbeidsvoorwaarden bij Air France waren te gunstig en de vliegtuigen verouderd. Reorganisaties bleken haast onmogelijk dankzij de bekende Franse stakingsdrift. De reddingsboei Air France veranderde langzaam in een molensteen rond de nek van KLM.

Anno 2017 groeit KLM veel harder dan Air France, waardoor de verhoudingen in het bedrijf op hoogspanning zijn komen te staan. Het worstelende Air France start nu met budgetdochter Joon om weer duidelijk de belangrijkste partner in het fusiebedrijf te kunnen worden, maar hierdoor voelt KLM zich beknot in haar potentieel. Van de Frans-Nederlandse liefde uit 2003 is weinig meer over.