Geheim overleg VS en Iran baande weg voor akkoord

Pogingen om drie in Iran belande Amerikanen vrij te krijgen, brachten ironisch genoeg de VS en Iran om de tafel.

De VS en Iran zijn al maanden geleden begonnen met geheime besprekingen, en baanden met deze diplomatieke gok de weg voor het historische akkoord dat zondagochtend werd bereikt. De gesprekken werden zelfs verborgen gehouden voor de beste vrienden van de VS, die gisteren de overeenkomst bezegelden. Het verklaart mogelijk waarom het atoomakkoord er toch nog zo snel kwam, na jaren van vijandigheid tussen Iran en het Westen.


President Barack Obama gaf persoonlijk zijn toestemming voor de geheime besprekingen, indachtig zijn inaugurale speech in 2009 om de hand te reiken aan een land dat het ministerie van Buitenlandse Zaken beschouwt als een van 's werelds belangrijkste sponsors van terrorisme. De gesprekken werden gehouden in de Golfstaat Oman en elders, op niet nader genoemde locaties. Slechts een beperkt aantal topfunctionarissen was erbij betrokken. Sinds maart hadden William Burns, onderminister van Buitenlandse Zaken, en Jake Sullivan, veiligheidsadviseur van vicepresident Joe Biden, ten minste vijf ontmoetingen met Iraanse functionarissen.


De gesprekken begonnen toen de havik Mahmoud Ahmadinejad nog aan de macht was. De laatste vier gesprekken werden gehouden nadat Hassan Rohani hem in augustus had opgevolgd als president. Daarin werd volgens anonieme Amerikaanse regeringsfunctionarissen de grondslag gelegd voor het akkoord tussen de VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland, China, Duitsland en Iran.


De VS en Iran verbraken hun diplomatieke betrekkingen in 1979 na de zogeheten Islamitische Revolutie en de bestorming van de Amerikaanse ambassade in Teheran. President Obama zocht toenadering, maar dat werd bemoeilijkt door de herverkiezing, in hetzelfde jaar, van Ahmadinejad en het gewelddadig neerslaan van protesten in Iran. Een complicatie was ook de aanhouding van drie Amerikaanse wandelaars die vanuit Irak Iran waren binnengekomen.


Ironisch genoeg stonden pogingen om het drietal op vrije voeten te krijgen aan de wieg van de geheime besprekingen. Sultan Qaboos van Oman wierp zich in deze kwestie met succes op als bemiddelaar, en wilde die rol ook wel spelen om verdere toenadering tussen de VS en Iran te bewerkstelligen. Door zijn toedoen zetten beide landen de eerste, voorzichtige stappen. In maart stuurde Obama diplomaten per militair vliegtuig naar Oman. Daar ontmoetten ze collega's, veiligheidsexperts en nucleaire deskundigen uit Iran. Onder het mom van een militair akkoord met het sultanaat vloog minister van Buitenlandse Zaken John Kerry in mei naar Oman. Hij wilde zich er vooral van vergewissen dat het land een bemiddelende rol zou blijven spelen na de Iraanse verkiezingen die kort daarop zouden worden gehouden.


De verkiezingswinst van Rohani bood nieuwe kansen. Hij zat amper in het presidentieel paleis of er werden weer geheime besprekingen belegd, onder meer in Oman. De ontmoetingen vielen samen met publieke pogingen van zowel Iraanse als Amerikaanse zijde om de spanningen te verminderen. Een ontmoeting van de twee presidenten in de wandelgangen van het VN-hoofdkwartier in New York ging niet door, maar in september voerden Rohani en Obama een telefoongesprek - het eerste op het niveau van staatshoofden in dertig jaar. Volgens de Amerikanen had Rohani de zegen van de Opperste Leider ayatollah Khamenei.


Daarna informeerden de Amerikanen hun bondgenoten over de eerdere contacten met de Iraniërs. Obama deed de gevoeligste bespreking zelf, die met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Een dag later noemde Netanyahu de Iraanse leider 'een wolf in schaapskleren'. Voor de Amerikanen was het geen beletsel om de besprekingen met de Iraniërs in oktober voort te zetten.


Na Netanyahu werden de zes landen geïnformeerd, die in november weer met Iran om tafel zouden gaan zitten. Althans formeel. De Amerikanen bleven geheimzinnig doen: de onderhandelaars van het eerste uur, Burns en Sullivan, werden gescheiden van de officiële delegatie. Ze werden in een ander hotel ondergebracht, gebruikten dienstliften en verlaten gangen - en bleven zo buiten het zicht van de fotografen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden