Geheim crisisberaad moest 'Lubbers III' redden

Toppolitici uit het derde kabinet-Lubbers zijn meermalen in een geheim crisisberaad bijeen geweest om de coalitie in het zadel te houden....

Van onze verslaggever

DEN HAAG

Dit blijkt uit het morgen verschijnende boek De rogge staat er dun bij van Volkskrant-journalist Jaap Stam en Pieter Gerrit Kroeger. Voor het boek, dat als ondertitel heeft Macht en verval van het CDA 1974-1998, spraken de auteurs met alle hoofdrolspelers die betrokken waren bij de ineenstorting van het CDA.

CDA-peetvader Jan de Koning nam in het vroege voorjaar van 1991 het initiatief voor het crisisberaad. De oud-minister, die achter de schermen een prominente rol bleef spelen, vreesde een veenbrand in de coalitie door het steeds verder afbrokkelende vertrouwen tussen sociaal-democraten en christen-democraten.

De Koning zocht na de Tussenbalans-bezuinigingsoperatie contact met PvdA-reclameman Koster, die de vier prominenten uit de coalitie bereid vond op De Konings initiatief in te gaan: premier Lubbers, vice-premier Kok en de fractievoorzitters Brinkman (CDA) en Wöltgens (PvdA). Uit het CDA en de PvdA moest een vertrouwenspersoon aan het overleg meedoen. Dat werden De Koning en Ed van Thijn.

De vier politici van CDA en PvdA moesten het onbeheersbaar wordende proces van onderling ongenoegen op de eerste bijeenkomst in het Catshuis te lijf gaan door elkaar te vertellen wat ze voelden, waarom ze zo ongelukkig waren en op welke wijze ze dachten weer gelukkig te kunnen worden.

'Dit soort agogische settings komt niet voor in de politiek', zegt Wöltgens daarover in het boek. 'Het was een bizarre episode, die deus ex machina die een agogische actie op gang probeerde te brengen. Ik vond het zo'n vertoon van onmacht dat we iemand van buiten daarvoor op het tapijt kregen.'

Op een tweede bijeenkomst na de voor de PvdA rampzalig verlopen provincialestatenverkiezingen verweet Kok Brinkman uit te zijn op een ramkoers, omdat hij voortdurend hamerde op de noodzaak van een besluitvaardig kabinet. Kok verdacht Brinkman ervan dat hij het kabinet wilde laten vallen. De vice-premier probeerde meermalen de werkelijke motieven voor Brinkmans optreden boven water te krijgen.

Een viertal sessies ten spijt verslechterde de atmosfeer tussen de coalitiegenoten steeds meer. Lubbers begon rekening te houden met een tussentijdse val en zijn prolongatie als CDA-leider.

Uit het boek blijkt ook dat de Duitse bondskanselier Kohl een andere Nederlandse kandidaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie wilde dan Lubbers: oud-premier Dries van Agt.

Begin 1994 voegde Kohl zich in de wandelgangen van een euroconferentie in Berlijn bij eurocommissaris Van den Broek en de Nederlandse EG-ambassadeur Dries van Agt. Achter de schermen was Lubbers volop bezig met zijn pogingen om Delors op te volgen. Tussen Kohl en Lubbers bestond een onverenigbaarheid van karakters. Dat kwam onder meer doordat Lubbers zich in 1989 tegen de Duitse hereniging had uitgesproken.

In het gesprekje met Van den Broek en Van Agt zei de bondskanselier van goede wil te zijn en dat hij best een Nederlandse opvolger wilde. Kohl: 'Ist es nicht etwas für den Andreas, den Van Agt?'

Pieter Gerrit Kroeger en Jaap Stam: De rogge staat er dun bij - Macht en verval van het CDA 1974-1998.

Balans; 358 pagina's; * 39,90;

ISBN 90 501 18 402 2

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden