Gehannes aan de grens kost veel geld

In Afrika even snel een container inklaren is er niet bij. Het duurt 44 dagen en kost bijna 1.500 euro. Honderden miljarden euro's zijn ondernemers aan dit soort praktijken kwijt.

Mondialisering

Komt een container aan de haven, en wat dan? Invoerheffing betalen en rijden maar, naar de plaats van bestemming? Was het maar zo simpel, zegt Winand Quaedvlieg van ondernemersorganisatie VNO-NCW. In de meeste havens moet er veel meer gebeuren. Er moeten formulieren uitgewisseld, stempels gezet, controles uitgevoerd. 'Vaak moet voor die diensten worden betaald, maar in veel landen weet je niet hoeveel formulieren en formaliteiten er zijn.' Dat kan ernstige gevolgen hebben, want het biedt het douanepersoneel alle ruimte om steekpenningen te vragen. 'En dan kan het ook nog beleid zijn, dat je onderwerp wordt van pesterijen. Dat een land besluit om je containers met bloemen gewoon vijf dagen te laten wachten op inklaring. Dan kun je de inhoud natuurlijk weggooien.'

Laatste kans

Het lijken kleine onaangenaamheden in het leven van importerende en exporterende ondernemers, maar het is veel meer dan dat. Grensprocedures kosten veel geld. Gemiddeld kost het 5 procent van de waarde van de in te klaren goederen, en dat is nog afgezien van de invoerheffingen zelf. In Afrikaanse landen lopen de kosten op tot bijna 2.000 dollar (1.475 euro) per container en duurt inklaring 44 dagen.

Al dat gehannes in die havens, dat zou een stuk makkelijker kunnen. Vorige week was wereldhandelsorganisatie WTO er bijna uit, maar op het laatste moment strandden de onderhandelingen alsnog. Vandaag is er een 'laatste kans', een veelgebruikte term als het gaat om wereldhandelsbesprekingen. De 159 leden van de WTO (Jemen zal de 160ste worden) hebben tot vrijdag de tijd om alsnog een doorbraak te forceren. Minister Lilianne Ploumen is erbij, bijgestaan door enkele adviseurs, onder wie Quaedvlieg van VNO-NCW.

Het lijkt in ieders voordeel, deze afspraken over douaneprocedures. Zeker van de nieuwe voorzitter van de WTO, de Braziliaan Roberto Azevêdo. Hij heeft bij zijn aantreden in september de inzet fors verhoogd: 'De toekomst van het multilaterale handelssysteem staat op het spel.'

Hij doelde op de eindeloze lijdensweg van de Doharonde. Die begon in 2001 met een groot optimisme. Er zou worden gesproken over landbouw, over betere toegang van de armste landen tot exportmarkten, over invoertarieven voor industrieproducten, over diensten, over medicijnen, katoen, intellectueel eigendom en ook over grensformaliteiten. In 2005 zou de Doharonde moeten culmineren in een fraai akkoord.

Maar jaar in jaar uit blijft dat akkoord uit. Op enkele deelgebieden zijn akkoordjes gesloten, maar het algemene beeld is: de hele ronde zit muurvast. Twee jaar geleden besloot de WTO al dat het niet zou lukken zo'n veelomvattend akkoord te sluiten. Daarop werd het zogenaamde Bali-pakket samengesteld, met de douaneformaliteiten als belangrijkste punt.

De voordelen lijken gigantisch. De internationale Kamer van Koophandel berekende dat het akkoord de wereld 930 miljard dollar aan kosten zou schelen. Dat lijkt vooral propaganda, aangezien de Wereldbank vier jaar geleden de voordelen van de complete Doharonde nog becijferde op 160 miljard dollar, maar iedereen ziet de voordelen van soepele procedures.

En toch dreigt zelfs dit te mislukken. Vorige week strandden pogingen in Genève. Op het laatste moment waren het toch weer landbouwproblemen die roet in het eten gooiden. India wil tegen een relatief hoge prijs voedsel kopen van zijn eigen boeren, een deel ervan opslaan als reserve en de rest verkopen aan de allerarmsten tegen een relatief lage prijs. De wijsheid van dat beleid wordt op grote schaal betwist, maar daar gaat het nu niet om. Probleem van de Indiase plannen is dat zij een inbreuk vormen op afspraken van tientallen jaren geleden. Veel landen, waaronder de Verenigde Staten en de EU, voelen daar niets voor. En dus gooide India de kont tegen de krib.

Quaedvlieg van VNO-NCW hoopt dat het allemaal nog goed komt. Zo niet, dan ziet het er somber uit voor de WTO, denkt hij. 'De WTO functioneert heel goed om de bestaande regels te handhaven en om conflicten te beslechten. Maar haar rol als platform om nieuwe afspraken te maken, staat op het spel.'

Wordt het weer niks, dan zouden handelsblokken kunnen besluiten om onderling afspraken te maken. Dat proces is al aan de gang. De EU praat met de VS, de VS met Japan en andere Aziatische landen, Japan met de EU. Er zijn tientallen van dergelijke bilateraaltjes en regionale handelsblokken in de maak.

Voordeel rijke landen

Volgens Quaedvlieg is dat geen verkeerde zaak, maar zou de WTO moeten zorgen voor een mondiaal kader. 'Anders krijg je tegenstrijdigheden tussen die akkoorden. Steeds vaker worden producten samengesteld uit onderdelen uit verschillende handelsblokken. Dan wordt handel héél ingewikkeld.'

Maar niet iedereen tilt er zo zwaar aan. Sander van Bennekom van Oxfam Novib relativeert: 'Voor afspraken over de grensformaliteiten heb je geen grote handelsronde nodig.' Volgen Burghard Ilge van de ontwikkelingsorganisatie BothEnds, die net als Quaedvlieg Ploumen bijstaat als adviseur, zijn de afspraken voor de douaneprocedures vooral in het voordeel van de rijke landen. 'De meeste rijke landen voldoen allang aan de regels die nu worden voorgesteld. Maar de ontwikkelingslanden moeten aan de bak. Die zeggen dan ook terecht: als wij iets willen op gebied van landbouw, dan krijgen we het niet, maar we moeten wel in actie komen voor faciliteiten die in het voordeel zijn van de rijke landen.'

Quaedvlieg van VNO-NCW: 'Het is waar dat het vooral de ontwikkelingslanden zijn die hun douanestelsel moeten hervormen. Maar ook de voordelen van de hervormingen zijn in die landen het grootst.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden