Gehandicapte heeft niet veel te kiezen

Jarenlang vond de overheid dat verstandelijk gehandicapten de woonwijk in moesten. Het beleid werd daar nadrukkelijk op afgestemd. Tot verdriet van velen....

Ben wijst de boodschappen aan die hij samen met de leiding heeft gekocht. 'We koken zelf', vertelt hij. 'Elke dag heb je een andere taak. Op Haarendael woonden we met twaalf mensen, hier met zeven. Het is hier veel normaler, leuker en groter.' Hij wil nooit meer weg. 'We gaan er een bejaardentehuis van maken', lacht hij.

Bens verhuizing van een grootschalig oud tehuis naar een mooie nieuwe woning die aan alle regels voldoet, is geslaagd. Maar voor 21 duizend van de 57 duizend verstandelijk gehandicapten die in grote tehuizen wonen, zijn de woonomstandigheden nog lang niet in orde. Er zijn te weinig wc's, er is te weinig privacy in de badkamers, er wonen meer dan zes mensen bij elkaar en veel bewoners hebben minder dan tien vierkante meter eigen ruimte.

Het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen maakte dit vorige week bekend in een rapport over de kwaliteit van gebouwen in de gehandicaptensector. Het rapport bracht de situatie in beeld en bevatte niets over oorzaken en oplossingen.

Jacques Thomas, bestuurslid van het WOI, de landelijke belangenorganisatie van familieverenigingen rond instellingen, doet dat wel. Hij stelt dat de keuzevrijheid van cliënten botst met het voorgeschreven rijksbeleid. 'De huidige situatie is te wijten aan het onduidelijke beleid van het ministerie van Volksgezondheid.'

De laatste tien jaar heeft de overheid voornamelijk ingezet op deconcentratie, zegt Thomas, het wonen van verstandelijk gehandicapten in de samenleving. 'Tot circa drie jaar geleden was het instellingen verboden om te bouwen en grote renovaties uit te voeren op het instellingsterrein. Een groot deel van de bestaande infrastructuur verpauperde, waardoor er nu een grote inhaalslag gemaakt moet worden.'

Leo van Beek, directeur van Cello, een organisatie voor verstandelijk gehandicapten in de regio Den Bosch, zegt dat geldgebrek niet het probleem is. Probleem is vooral het gebrek aan flexibiliteit in de regelgeving en het gebrek aan verantwoordelijkheid dat de instellingen krijgen als zij keuzes moeten maken.

'De overheid stelt te veel regels op, die niet altijd met elkaar te verenigen zijn en die soms te rigide worden nagestreefd. Brengen we een groep van tien mensen terug tot zes, dan stuit dat vaak op verzet van de ouders en van de gehandicapten zelf. De groep is aan elkaar gehecht. Een geleidelijke omschakeling naar de nieuwe regels is niet toegestaan, maar vaak wel goed te onderbouwen vanuit het belang van de cliënt.'

Een tweede, onvoldoende erkend probleem is, volgens Van Beek, de botsing van belangen op het gebied van zorg, welzijn en ruimtelijke ordening. 'Provincies en gemeenten houden elkaar in een wurggreep met hun bestemmingsplannen en structuurvisies. Starters, ouderen en gehandicapten moeten op de krappe woningmarkt met elkaar concurreren om de schaarse bouwgrond .'

Van Beek wil niet in de zielige hoek gaan zitten en laat daarom zowel de slechte als de goede woonplekken binnen Cello zien. Op het instellingsterrein is een deel van een paviljoen grondig gerenoveerd en het andere slechts bijgewerkt. De zes zwaar verstandelijk gehandicapte kinderen in het nieuwe gedeelte hebben mooie grote kamers en gescheiden wc's, douches en wasgelegenheden.

In het oude deel zitten tien jongvolwassenen in veel te kleine kamers. Plassen, wassen en douchen gebeurt in dezelfde ruimte. Van Beek: 'De cliënten zelf merken er misschien weinig van, maar het gaat om respect. We moeten ze behandelen zoals we ook zelf behandeld willen worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.