Gehaat TTIP koerst op ondergang af

TTIP, het vrijhandelsakkoord tussen Europa en de VS, is volgens Frankrijk een illusie geworden. Zullen de onderhandelingen worden gestaakt? 'TTIP is op sterven na dood.'

Een teddybeer wordt getest in een laboratorium in Marseille, als onderdeel van een testcampagne voor speelgoedveiligheid. Beeld null
Een teddybeer wordt getest in een laboratorium in Marseille, als onderdeel van een testcampagne voor speelgoedveiligheid.

De Franse regering wil dat de onderhandelingen tussen de VS en de EU over het vrijhandelsakkoord TTIP worden stopgezet. President François Hollande zei 'niet de illusie in stand te willen houden' dat een akkoord mogelijk is voor het einde van Obama's presidentschap in januari 2017. 'De onderhandelingen zijn vastgelopen, het gebrek aan evenwicht is evident', zo hintte hij op wie in zijn ogen de schuldigen zijn, de Amerikanen uiteraard.

Zijn staatssecretaris voor Handel, Matthias Fekl, zei op de Franse radio dat hij de komende maand zijn Europese collega's gaat voorstellen het onderhandelingsmandaat voor de Europese Commissie stop te zetten: 'Er bestaat geen politiek draagvlak meer in Frankrijk.' In de ogen van de Franse socialisten hebben de Amerikanen tot dusver 'alleen maar kruimels' in de onderhandelingen weggegeven.

De Franse regering wijkt daarmee af van het nog in juni ingenomen standpunt, toen Commissievoorzitter Juncker in Brussel een Franse duim omhoog kreeg voor voortzetting van de onderhandelingen. Ook gaan de Franse socialisten een stap verder dan de Duitse sociaal-democraat en vicebondskanselier Sigmar Gabriel. Die verklaarde afgelopen weekeinde de onderhandelingen over TTIP 'feitelijk mislukt', maar de regering waar hij deel van uitmaakt, verbond daar geen conclusies aan. Bondskanselier Merkel is daarvoor te zeer aan totstandkoming van het verdrag gehecht.

Gesprekken over TTIP 'mislukt', zegt Duitse vicekanselier

Hoopvolle berichten voor de bonte coalitie tegenstanders van TTIP: volgens de Duitse vicekanselier en minister van Economische Zaken Sigmar Gabriel (SPD) zijn de onderhandelingen over het omstreden vrijhandelsverdrag tussen de Europese Unie en de VS na ruim drie jaar 'feitelijk mislukt'. Lees hier het hele artikel.

Brengt Frankrijk TTIP hiermee de doodsteek toe?

Onderhandelaars aan beide kanten van de Atlantische Oceaan houden nog de moed erin. Namens president Obama sprak een Amerikaanse regeringswoordvoerder zelfs de hoop uit dat 'ook al zijn er netelige kwesties' er nog voor het einde van dit jaar een akkoord komt. Dat is rijkelijk optimistisch, wanneer wordt bedacht dat in de voorbije drie jaar veertien gespreksrondes werden gehouden, maar geen van de 27 TTIP-hoofdstukken 'gesloten', en dus afgerond, is.

Nu kan onder hoge druk alles vloeibaar worden, maar voorlopig wint de tegendruk: het verdrag ligt om een bonte mengeling van redenen slecht in de publieke opinie van de VS en in die van diverse Europese landen, zowel op links als bij populistisch rechts.

Met verkiezingen in de VS, Frankrijk en Duitsland in aantocht worden de overlevingskansen al langer minimaal geacht. Of de onderhandelingen nu eenzijdig door de EU worden stopgezet op voorstel van Frankrijk, of dat zowel de EU als de VS tot de conclusie komt dat er geen eer meer aan valt te behalen, duidelijk is dat TTIP, in de woorden van Clingendael-expert Peter van Ham, 'op sterven na dood' is.

De Franse Premier Valls zei in juni tijdens het
De Franse Premier Valls zei in juni tijdens het "Banquet Republicain" al tegen TTIP te zijn.

Hoe heeft het zover kunnen komen?

Meer economische groei, miljoenen banen en goedkopere producten. Dat waren de redenen die de Europese regeringsleiders in 2013 noemden om de Europese Commissie te vragen met de VS tot een akkoord te komen. Die positieve effecten zouden niet alleen worden bereikt door handelstarieven af te schaffen. Ook zou deze 'economische NAVO' (in de woorden van Hillary Clinton) met nieuwe, gedeelde productnormen mondiaal de toon gaan zetten.

Het bedrijfsleven zag er meteen het voordeel van in. 'Een gemeenschappelijke markt met 800 miljoen consumenten', juichten vertegenwoordigers. In de publieke opinie won al snel de scepsis. Economische instituten namen de groeiverwachtingen onder vuur - tot meer dan 1 procent in 2030 voor de EU als geheel kwam het CPB in zijn laatste berekening deze zomer niet.

Belangrijker was de weerstand uit de hoek van vooral de milieubeweging. Die waarschuwde voor lagere normen op het vlak van milieubescherming en voedselveiligheid. De komst van Amerikaanse chloorkippen diende als schrikbeeld. De feitelijke juistheid van dergelijke beweringen werd door voorstanders wel betwist, 'maar de tegenstanders voerden efficiënter campagne en waren vooral in de ogen van het grote publiek geloofwaardiger', meent Van Ham van Clingendael.

De politieke voorstanders hadden het zwaar door afnemend vertrouwen in autoriteiten, aangewakkerd door de euro- en de vluchtelingencrisis. Ook het economisch tij hielp niet en maakte de voedingsbodem voor TTIP-kritiek vruchtbaarder. Bijval van het grote bedrijfsleven kregen zij slechts mondjesmaat. Hun lobbyclubs beperkten zich liever tot steun achter de schermen en lieten het zware missiewerk aan politici over.

Moet de ondergang worden betreurd?

Gejuich valt er nu te noteren op de beide uiteinden van het Europese politieke spectrum, van de Nederlandse SP tot het Franse Front National. In de VS maakte de Republikeinse presidentskandidaat Trump het vrijhandelsverdrag al eens uit voor 'een verkrachting van het land'. Organisaties als Milieudefensie en Greenpeace zullen tevreden zijn, net als de juristen die ageerden tegen ISDS - de omstreden TTIP-rechtsgang waarmee het grote bedrijfsleven zich aan normale juridische procedures in de aangesloten landen had kunnen onttrekken.

Daartegenover staat wel een geopolitiek nadeel. De VS en EU samen zijn nu nog machtig genoeg normen wereldwijd af te dwingen, vooral ten opzichte van het almaar sterker wordende China. Dat 'reguleringsvoordeel', zoals Van Ham het aanduidt, dreigt verloren te gaan. China heeft nu nog alle belang bij export naar de westerse markten en zal zich dus wel aan nieuwe, voor zijn producenten hogere normen conformeren, al dan niet met lange tanden. Maar dan moeten die producteisen wel worden gesteld.

De voorlopige mislukking van TTIP gaat mogelijk gelijk op met het niet doorgaan van het Aziatische vrijhandelsakkoord TPP, waar China buiten werd gehouden. Peking zal het allebei met instemming begroeten.

null Beeld null

Is de kans op een TTIP- achtige akkoord definitief verkeken?

Nee. Over ruim een jaar kan het politieke krachtenveld er weer anders bij liggen. Met bijvoorbeeld Clinton, Merkel en de gematigde conservatief Juppé als regeringsleiders in de VS, Duitsland en Frankrijk kan het tij keren, vooral als daar nog wat economische meewind bij komt. Maar ook dan zullen de critici talrijk zijn en zal het hoe dan ook nog vele jaren duren, voordat een akkoord politieke instemming van parlementen heeft gekregen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden