Gefrustreerde jeugd Cuba: we leven in een gevangenis

Voor de jongeren in Cuba gaan de veranderingen in hun land niet snel genoeg. Hun lonen zijn laag, internet is traag. Wie kan, probeert de VS te bereiken voordat voor Cubanen ook de strenge immigratiewetten gelden.

Cubaanse jongeren op de schaarse wifihotspots in Havana. De internetverbindingen zijn vaak slecht en de inhoud wordt gecensureerd. Goedkope internetkaarten zijn meestal op.Beeld Guus Dubbelman

'Ik heb er genoeg van.' Leandro Lescaille staat op het Plein van de Kathedraal in de Cubaanse hoofdstad Havana en probeert met flyers toeristen naar het eettentje van zijn tante te lokken. 'De stad is vol toeristen en ik kan hier niet weg', aldus de 24-jarige man. 'Ik wil ook reizen en de wereld zien. Maar we leven hier in een gevangenis.'

Het is druk in de oude binnenstad van Havana. Sinds Cuba en de Verenigde Staten eind vorig jaar besloten de strijdbijl te begraven, is het aantal toeristen met bijna 20 procent toegenomen. De bezoekers zijn nieuwsgierig naar het socialistische land waar ze zich kunnen wentelen in lang vervlogen tijden zonder mobiel internet en andere moderniteiten. Ze willen het 'Cuba van de Castro's' bezoeken voordat het ook hier wordt volgebouwd met Starbucks en McDonalds.

Voor Lescaille is de toestroom prettig. Hoe meer klanten hij scoort, hoe meer hij verdient. Maar hij heeft andere ambities. 'Ik ben zanger in een reggaeton band en wil beroemd worden in het buitenland', zegt hij. 'Maar de lonen zijn hier zo laag dat ik nooit een vliegticket kan kopen. En ik vertik het om mijn leven te wagen op een krakkemikkige boot naar Miami.'

Een jonge Cubaan neemt een trek aan zijn sigaret, gekleed in een Westers T-shirt en een koptelefoon op zijn hoofd.Beeld Guus Dubbelman

Tussen 10 en 30 dollar per maand

Met gemiddeld 15 dollar per dag verdient Lescaille een stuk meer dan de meeste van zijn landgenoten. 90 procent van de Cubanen is in dienst van de staat met een salaris tussen de 10 en 30 dollar per maand. Het zijn de laagste lonen ter wereld en niemand kan daar van rondkomen. Obers drukken daarom levensmiddelen achterover, chauffeurs stelen benzine, en artsen nemen medicijnen mee naar huis. Stelen van de staat is een noodzaak en volledig vergroeid met het systeem.

Sinds een paar jaar mogen Cubanen ook zelf ondernemen. Vooral in toeristische steden als Havana groeit het aantal private restaurants en fietstaxi's razendsnel, veelal dankzij investeringen van familieleden in het buitenland. Mannen als Lescaille verdienen in twee dagen tijd hetzelfde als een arts in een maand. Maar het ondernemerschap is aan strenge regels en restricties gebonden. 'Ambitie wordt niet beloond in Cuba', zegt Lescaille. 'Het systeem houdt iedereen arm en dwingt ons tot corruptie.'

Later, als hij in de schaduw zit uit te rusten met een koud drankje, is hij milder gestemd. 'Er zijn veel goede dingen aan Cuba', zegt hij. 'We hebben gratis onderwijs en gezondheidszorg, het is hier veilig. Maar ik verlang naar ruimte, ik word gek van die staatscontrole.'

Cubanen dromen hardop van de veranderingen die de toenadering tussen Cuba en de VS met zich zullen meebrengen. Minder regels, meer ruimte om te ondernemen, economische ontwikkeling. Nu al zijn verbeteringen merkbaar. Al is het einde van het door de VS opgelegde embargo voorlopig nog niet in zicht, de handelsrestricties zijn iets versoepeld. Cubanen in de VS mogen bovendien meer geld opsturen naar hun familieleden in Cuba en de toegang tot internet is verbeterd.

Een jonge Cubaanse zit verveeld in een fietstaxi in Havana Viega.Beeld Guus Dubbelman
Cubaanse vrouwen hangen rond op hun kleine balkonnetje in een buitenwijk van Santiago. De middelste vrouw, moeder van een dochter, is gefrustreerd. Haar man is naar Venezuela gegaan om daar in een ziekenhuis te gaan werken, zijn familie achterlatend.Beeld Guus Dubbelman

Wifi-hotspots

Dat laatste is een belangrijk agendapunt voor de Verenigde Staten. De Amerikanen hopen dat meer toegang tot internet leidt tot een beter geïnformeerde en kritischer bevolking en op termijn bijdraagt aan democratisering in Cuba. Havana geeft op geheel eigen wijze gehoor aan de wens van de noorderburen: sinds juli dit jaar zijn er tientallen wifi-hotspots in de steden van Cuba. De verbinding is langzaam en de inhoud gecensureerd, maar het is een belangrijke ontwikkeling in een land waar de digitale revolutie nog moet beginnen.

Voorheen was wifi alleen beperkt beschikbaar in luxehotels, waar een kaart tussen de 4 en 8 euro per uur kost. Nu zijn goedkopere internetkaarten verkrijgbaar bij staatstelecombedrijf ETECSA.

Het is middernacht en de drukkende hitte van de dag is nauwelijks weggetrokken. De 23ste straat is gevuld met internetters. Hangend tegen lantaarnpalen turen ze geconcentreerd naar de schermen van mobiele telefoons, laptops en tablets. Er loopt een magere man voorbij. 'Internet?', sist hij en toont een aantal ETECSA kaarten.

'Bij de verkooppunten zijn de kaarten meestal op', zegt Harold Parra die met en oude laptop op een muurtje zit. 'Handelaars verkopen ze door voor 3 dollar.' De automonteur chat regelmatig met zijn moeder die in Spanje woont en sinds kort heeft hij een Facebookaccount. 'Ik zou best andere dingen willen doen op internet', zegt hij. 'Maar het is te duur, ik kan mijn tijd niet verspillen met kranten lezen.'

Lannie Ponce (30) zit even verderop met een smartphone en probeert keer op keer haar Facebookpagina te verversen. 'Kloteverbinding', vloekt ze, 'om de paar minuten valt hij weg.' De huisvrouw gebruikt internet vooral om contact te houden met haar Italiaanse geliefde. 'Hij wil met me trouwen', zegt ze. 'Ik hoop dat ik naar Italië kan emigreren.' Ponce verwacht dat de internettoegang onder invloed van de Amerikanen snel zal verbeteren. Democratisering is voor haar geen issue. 'Van mij mag Castro blijven', zegt ze. 'Als hij er maar voor zorgt dat alle Cubanen thuis gratis internet krijgen.'

Een grote groep tieners op de Malecon. Dit is op vrijdag en zaterdagavond een populaire plek voor jongeren om elkaar te ontmoeten. Ze hebben veelal geen geld om naar clubs te gaan. Ze zien er opperbest uit, maar hebben ook kritiek op het systeem.Beeld Guus Dubbelman
Een Cubaanse vader houdt het hoofdje van zijn zes maanden oude dochter vast zodat het niet hard op de grond bonkt. Hij woont in bij zijn ouders omdat woningen schaars zijn in Havana.Beeld Guus Dubbelman

Geen goed woord

Aan het einde van de 23ste straat ligt de Malecón, de kilometerslange boulevard van Havana. Het is vrijdagnacht en het ziet er zwart van de mensen. Osmel Infante (18) kijkt naar de bedrijvigheid om hem heen. De jonge havenarbeider heeft geen goed woord over voor zijn land. 'Cuba heeft veel te bieden maar alleen de toeristen profiteren daarvan', zegt hij. 'Zij drinken de beste rum en betalen een maandsalaris voor een sandwich. En wij? Ik verdien 10 dollar per maand. Ik kan niet eens een biertje kopen. ' Infante staart naar de zee, 60 kilometer verderop ligt Miami. 'Als er nu een bootje lag, zou ik naar de overkant roeien', zegt hij. 'Hier valt niks te halen.'

Hij is niet de enige. Sinds Cuba en de VS elkaar weer in de ogen kijken, is er een sterke toename van Cubanen die naar de VS proberen te migreren. Wie de VS bereikt, wordt beschouwd als politiek vluchteling en komt in aanmerking voor een verblijfsvergunning. Het zal waarschijnlijk niet lang meer duren voordat de VS deze wet aanpast, dus veel Cubanen proberen de oversteek te maken voor het te laat is.

Wie op zee wordt onderschept door de Amerikaanse kustwacht, wordt teruggestuurd. Dus proberen steeds meer Cubanen het over land. Ze vliegen naar Ecuador, een land dat geen visa vraagt aan toeristen, en reizen via Midden-Amerika. Sinds oktober vorig jaar hebben zo'n 30 duizend Cubanen zich aan de grens bij Texas gemeld, 80 procent meer dan het jaar daarvoor. Ze voegen zich bij de ruim een miljoen Cubanen die al in de VS wonen.

Cubanen vieren een feestje in Havana Viega, omdat de huizen klein en benauwt zijn wordt er al snel buiten gedanst.Beeld Guus Dubbelman
Twee stoere Cubanen lopen in westerse kleding door het centrum van Havana, waar de overblijfselen van het Batistatijdperk nog aanwezig zijn. De klassieke auto's, maar ook het artdeco design verwerkt in gebouwenBeeld Guus Dubbelman

Privilege

'Mijn hele generatie is geëmigreerd', zegt Fabián Suarez (34). 'Ik maak me ernstig zorgen over wie straks het land op moet bouwen.' De filmmaker begrijpt de drang van zijn leeftijdgenoten om te vertrekken wel. 'Ik heb geluk gehad', zegt hij. 'Door mijn werk heb ik veel gereisd, anderen hebben dat privilege niet en willen ook van dit eiland af.'

Zelf wil Suarez juist nu in Cuba blijven. 'Ik ben nieuwsgierig naar wat hierna komt, wat de nieuwe relatie met de VS ons brengt. Wat gebeurt er als onze leiders dood gaan? Wie gaat het land regeren? Wat voor soort systeem krijgen we?' Als artiest hoopt hij een bijdrage te kunnen leveren aan het nieuw vorm te geven Cuba. 'Hier kan ik een mening hebben, meepraten over de toekomst', zegt hij. 'Als migrant sta je altijd aan de zijlijn.'

Een Cubaanse tiener bekijkt haar smartphone op een wifispot in de stad. Internet is beperkt voorhande, meestal in de buurt van Internationale hotels en overheidsgebouwen.Beeld Guus Dubbelman
Twee vrouwen lopen met een grote verjaardagstaart door het oude centrum van de stad. Ze moeten met het openbaar vervoer naar een buitenwijk, geld voor een taxi is er niet.Beeld Guus Dubbelman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden