Peiling

'Geforceerde nieuwe Piet gedoemd te mislukken'

Hij heeft zijn oorbellen afgedaan, een stijltang door zijn haren gehaald en zijn lippen wat minder rood gestift. Maar de nieuwe Zwarte Piet is nog steeds zwart. Gisteravond presenteerden Knevel & Van den Brink de nieuwe Piet op basis van een rapport van het Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE). Het centrum enquêteerde dertig mensen en analyseerde duizenden mailtjes, in de hoop tot aanbevelingen te komen die voor- en tegenstanders van Zwarte Piet zullen verenigen. Compromis-Piet weet de neuzen echter nog niet dezelfde kant op te krijgen. Een rondgang langs voor- en tegenstanders.

De nieuwe Zwarte Piet zoals gepresenteerd bij Knevel & Van Den Brink Beeld anp

Quinsy Gario, kunstenaar en Zwarte Piet-activist
'Ik vind het eigenlijk heel bedroevend. Toen ik het gisteravond zag, dacht ik alleen maar: ik snap het niet. Je hebt dertig mensen gesproken en dan kom je met zoiets. Voor het onderzoek vroeg het VIE mij ook om mijn mening, maar ik zie werkelijk niets van mijn kritiek terug. Dit is niet 'een kleine aanpassing', dit is géén aanpassing.'

'Het Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed heeft misschien goede bedoelingen, maar ik neem ze wel iets kwalijk. Ze hebben datgene waar het eigenlijk om gaat, de huidskleur, veilig buiten schot gehouden. Terwijl dat het belangrijkste punt van grief was, de splijtzwam. Daarmee bewaken ze de status quo en laten ze geen enkel begrip zien. Racisme is hier bij wet verboden, maar we leven in een raar landje. We doen hier alles om een relikwie uit 1851 in stand te houden.'

Demonstratie tegen Zwarte Piet Beeld anp

Peter Jan Margry, etnoloog bij het Meertens Instituut
'Deze Piet is een geforceerd compromis, dat is gedoemd om te mislukken. Ik geloof helemaal niet in een van bovenaf opgelegd uiterlijk. Zwarte Piet is wat we noemen 'levende cultuur', dus deze discussie moet in de samenleving plaatsvinden. Waarschijnlijk heeft de timing van het nieuwe ontwerp alles met tijdsdruk te maken: het Sinterklaasjournaal wordt deze zomer al opgenomen en er moet een dossier voor de UNESCO komen. Maar het is naïef om te denken dat we op deze manier nu alvast van de hele kwestie af zijn. De kans is levensgroot dat we deze discussie de komende jaren blijven voeren, en daar kan het VIE niks aan veranderen.'

Beeld anp

Arthur Schuitemaker, directeur marketing NTR, producent van het Sinterklaasjournaal
'Het is goed dat het probleem in kaart is gebracht door het VIE. Hoewel wij geen stelling willen nemen voor of tegen Zwarte Piet, kunnen wij onze kop voor deze discussie niet in het zand steken. De redactie buigt zich op dit moment over hoe wij onze pieten gaan inzetten, maar doen daarover geen uitspraken tot het Sinterklaasjournaal begint, op 10 november. Ik kan wel al zeggen dat het niet voor de hand ligt dat wij met een heel andere piet voor de dag komen dan voorgaande jaren. De afgelopen jaren dragen onze pieten al geen grote gouden oorbellen meer en zijn ze geen knecht meer van de Sint. Ook spreken wij niet over Zwarte Piet, maar over bijvoorbeeld hoofd-, huis en pakjespiet.'

'Toch blijft het heel lastig hoe we daar verder vorm aan gaan geven. Met name omdat de tegenstellingen zo groot zijn en na de hevige discussie van het afgelopen jaar alles rondom Zwarte Piet onder een vergrootglas ligt. Behalve over hoe Piet eruit gaat zien, denkt de redactie na over de vraag of we in de Sinterklaasjournaals aandacht gaan besteden aan de discussie rond Zwarte Piet. Het is een creatieve uitdaging om die vorm te geven zonder afbreuk te doen aan de Sinterklaastraditie waarin onze kijkers geloven.'

Albert van der Zijden, beleidsmedewerker bij Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed
'Het kwam misschien zo over, maar dit is eigenlijk ook niet onze compromisfiguur. Wij doen in ons rapport allerlei suggesties, maar deze specifieke aanpassingen hebben Knevel & Van Den Brink eruit gehaald, om te visualiseren. Op televisie ging het bovendien alleen over het uiterlijk, terwijl ons onderzoek ook over gedrag gaat. Over een amicale Piet, die op gelijke voet staat met Sinterklaas. Wat dat betreft was ik niet zo gelukkig met de presentatie. Die Zwarte Piet liep er als een houten klaas bij, waardoor de discussie nu alleen om het uiterlijk draait.'

'Wij wilden met ons onderzoek juist een oproep doen om te experimenteren. Alle intochtcomités zijn al druk bezig met de voorbereidingen, en ze worstelen met de hevige discussie van vorig jaar. Hoe moeten ze het nou aanpakken met Zwarte Piet? Die stappen naar ons toe en wij willen hen daarmee helpen. Door voorbeelden te geven, suggesties te doen. Maar zeker niet door één nieuwe Compromis-Piet van bovenaf op te leggen. We hoopten het debat weer aan te zwengelen, zodat we er misschien bij de intocht alweer klaar mee zijn. Achteraf gezien hadden we misschien meer pieten moeten laten zien. Ook witte en met regenboogkleuren. Of helemaal geen Piet, maar een heel nieuwe fantasiefiguur.'

Beeld epa

Pieter van Langevelde, eindredacteur bij Knevel & Van Den Brink
'Wij hebben onze gasten allemaal gevraagd om met kenmerken voor hun Piet te komen, dus ook aan Ineke Strouken van het Centrum voor Volkscultuur. Zij kwam vervolgens met allerlei suggesties uit het onderzoek, die je terugzag in de Piet: steil haar, minder rode lippen, geen oorbellen. Maar ze zei ook: hij blijft voorlopig nog wel zwart, of bruingekleurd. Deze Piet komt dus uit de koker van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed, en niet uit die van Knevel & Van Den Brink.'

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden