Gefluister en geritsel in het Wenen van 1914

INEKE VAN DEN BERGEN

De krantenkoppen logen er niet om. En vaak ook wel. '17 september, dag van de anarchie.' 'Hongerdemonstratie ontaardt in geweld.' 'Straatrevolutie gesmoord in bloed.' 'Gespuis en gepeupel trekken spoor van vernieling door de stad.' 'Joodse arbeidersleiders hitsen het volk op.'

Journalist Max Winter schreef in zijn verslag, 'Bloedige Zondag': 'Voor het eerst sinds de Oktoberrevolutie van 1848 werd in Wenen op het volk geschoten.' Dat was op 17 september, 1911.

De Vlaamse auteur Mieke de Loof schreef haar vierde misdaadroman - De vijand van binnen - rond Ksaveri Ignatz, psychiater, jezuïet, en als geheim agent werkzaam voor zijn orde. De boeken (er volgen er nog drie) spelen zich af in Wenen, tussen 1913 en 1919. Altijd met dezelfde fictieve hoofdpersoon, maar steeds te midden van uiteenlopende historische figuren en gebeurtenissen, in een mengeling van fictie en feiten. Wenen, de nadagen van het Habsburgse Rijk, de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Politiek, cultureel, wetenschappelijk, het laboratorium van Europa.

In mei 1914 kijkt Ignatz, na een paar jaar verblijf in China, terug op de hongerrevolte van 1911. Twee dagen na de opstand werd collega-jezuïet Paul Pallach, geliefd in armenwijken, bekwaam fotograaf, vermoord. 'Paul was een krijger voor de goede zaak geweest. 'Rechtvaardigheid, het is het best bewaarde geheim van het evangelie', had hij hem in een van hun gesprekken grijnslachend toevertrouwd.'

Pallach zou inbrekers hebben verrast, leden van een jeugdbende, en met twee kogels in het hoofd zijn afgemaakt. Ignatz vindt het ongeloofwaardig, ook al omdat hij 'de bende' en hun leider kent. Waarom heeft zijn overste, Wolf, hem na zijn terugkeer niet de opdracht gegeven de zaak alsnog uit te zoeken? Omwille van Pallachs nagedachtenis geeft Ignatz zichzelf nu de opdracht zo veel mogelijk informatie te verzamelen over de moord.

Hij besloot niet de kortste weg te nemen, liet zich naar het hart van het Stadtpark leiden, waar daklozen zich onder exotische struiken een nest in de grond hadden gegraven. 'Ignatz hoorde hun geritsel en gefluister en wist dat het vooral vrouwen en kinderen waren die hier, ondanks het politieverbod, overnachtten omdat het veiliger was dan in de groene Prater, waar regelmatig lijken van jonge meisjes in de struiken werden gevonden.'

De Loof weet alle facetten van Wenen, in 1914 een bolwerk van conservatief katholicisme, in sfeertekeningen en voorbeelden van sociale misstanden, onrust en onderdrukking, helder te portretteren. Het is duidelijk dat ze zeer gedegen research heeft verricht. Ook de personages zijn in gedachten, gedrag en handelen in de tijd geplaatst, wat soms de kritiek oplevert dat ze te steriel, niet aansprekend genoeg zouden zijn. Daarbij wordt nogal eens vergeten dat het wél zaak is je als lezer - mits geïnteresseerd - in de materie in te leven, weg van het formuledenken.

In Ignatz' vriendin Elisabeth, die op een anarchistencongres in Parijs een referaat presenteerde over pacifistisch anarchisme. Maar die, als het nodig is, de nek van een spion kan breken. En Schani Breitwieser, leider van de Broederschap van de gemaskerden, die zich specialiseerde in diefstallen bij gefortuneerden, om (veel van) het geld onder de armen te verdelen. Hij kwam tot rust op het Meidlinger Friedhof, waar hij iedereen kende, en met zijn armen wijd open op een graf ging liggen, zodat hij door de ogen van de dode naar de sterren kon kijken.

'Een echte pageturner of 'ideaal voor het strand', dat zijn promopraatjes en geen criteria voor een goede misdaadroman', zei De Loof eens in een interview. Even duidelijk als de uitspraak van anarchiste Emma Goldman (1869-1940) in het boek. 'Ik blijf het herhalen, wie onafhankelijk denkt, doodt de massamens in zichzelf, de vijand van binnen.'

Mieke de Loof: De vijand van binnen.

De Geus; 219 pagina's; € 17,90.

ISBN 978 90 445 1801 6.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden