'Gefingeerde nota's niet strafbaar, dacht ik'

Het idee van de valse facturen - om de winst op de aanleg van de Schipholspoortunnel te verhullen - komt van ex-directeur van Strukton, Jan Koelman....

Van onze verslaggevers John Schoorl Bert Wagendorp

Is een valse factuur altijd een valse factuur? Volgens Jan Koelman, ex-directeur van Strukton Betonbouw niet. Koelman legde de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid maandag uit dat onder zijn verantwoordelijkheid 'nooit valse facturen in de zin van valse facturen' waren verstuurd. Wel facturen met gefingeerde teksten voor niet verricht werk. Maar pas op cursus hoorde Koelman dat dat wettelijk niet was toegestaan.

Commissielid Jan de Wit vond dat een gefingeerde factuur ook een vervalste factuur mocht heten. En na enig aandringen en de vaststelling dat het toch allemaal een kwestie van perceptie was, ging Koelman daarmee akkoord.

Het ging maandag over de bouw van de Schipholtunnel en de wijze waarop de Kombinatie Schipholspoortunnel (KSS), bestaande uit Strukton en HBW, de winsten wegsluisde. Het idee kwam van Jan Koelman. Hij had geen zin de 'eerlijk verdiende winst' te zien verdwijnen naar de Strukton Holding en bovendien had hij die nodig om de verliezen die zijn eigen werkmaatschappij leed op ander werk te compenseren.

Koelman noemde het systeem 'reguliere winst die op een niet-reguliere manier werd genomen'. En omdat Struktons moeder NS, opdrachtgever voor de Schipholtunnel, niet direct werd benadeeld, vond Koelman dat er niets 'oneerbaars' gebeurde.

Niek Reitsma, algemeen directeur van KSS, was degene die de facturen regelde en de teksten opstelde. Ook hij zag het illegale daarvan niet in. De vervalste factuur was volgens hem 'een stukje vervroegde winstneming'. En zo ontstond een 'circuit van valse facturen'. Het systeem werd zo omvangrijk en ingewikkeld, dat Reitsma in '1995 of 1996 de weg kwijtraakte' en besloot te stoppen.

'Ik heb het laten gebeuren', zei B. Nagtegaal, tot 1998 directeur van HBW en voorzitter van de raad van bestuur van KSS, 'tot men ons vertelde dat we met een strafbaar feit bezig waren'. Nagtegaal had zich 'niet gerealiseerd dat het om valsheid in geschrifte ging'. Hij wist natuurlijk wel dat 'het niet de hoofdprijs verdiende', hij was er 'ook niet al te blij mee' maar beschouwde de valse facturen als een fait accompli.

Jan Koelman hoorde op cursus pas 'dat je dit soort dingen niet mocht doen'. Eigenlijk, zei hij, had zijn administrateur hem eerder mogen vertellen dat het gedoe met valse facturen 'niet de goede manier was'. Die administrateur was John Zinhagel, de klokkenluider die de fraude met de valse facturen naar buiten bracht.

Zinhagel, maandag hoofdschuddend aanwezig in de zaal, was ook degene die het bestaan van een zwarte kas op de Schipholbouw aan de grote klok hing. Ach ja, een zwarte kas. Dat was normaal in de bouw, zeiden alle betrokkenen. Daar organiseerden ze een barbecue mee, daar werden vakantiekrachten van betaald en daar haalden ze een regentoeslag uit.

En Reitsma, die had wel eens een privé-aankoop, zoals een keuken en vloer van een schoonheidssalon, via de zwarte kas geboekt, maar dat geld wel weer keurig teruggestort. Dat leverde alleen een BTW-voordeeltje op.

Maar hadden de commissieleden zelf nooit zoiets bij de hand gehad? 'Als mens probeer je altijd wel een voordeeltje te krijgen. Ik had ook een keer een voordeeltje.' En toen de commissie daar toch meer over wilde weten: 'Dit is voor de kijkbuiskinderen, wat u nu aan het doen bent.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden