Gefascineerd door Nigeriaanse bijenkolonies

Het eeuwige leven: Marieke Mutsaers 1946-2015

Marieke Mutsaers was een van de pioniers die in Afrika de verwoestende werking van de varroamijt voor bijen ontdekte. Ze werd 69 jaar.

Beeld -

Ze was een van 's werelds leidende experts op het gebied van tropische bijenkunde, in het bijzonder van Afrika. Marieke Mutsaers, die voor diverse organisaties naar alle uithoeken van de wereld reisde, was een van de eersten die in Afrika de varroamijt ontdekte, een plaag die nu overal bijenpopulaties vernietigt. Haar talrijke publicaties droegen eraan bij dat het enorme belang van bijen voor de mensheid nu onomstotelijk vaststaat.

Mutsaers moest de verre reizen uiteindelijk met haar leven bekopen. Tien jaar geleden liep ze, vermoedelijk in China, een tropische tumor op, die haar chronisch verzwakte. Op reis in Roemenië kreeg ze er onlangs een beroerte overheen. In Nederland volgde een tweede, waardoor ze op 69-jarige leeftijd overleed in Rutten, in de Noordoostpolder. Ze had daar haar eigen bedrijf voor bijenproducten.

Mutsaers was de tweede dochter van een Amsterdamse advocaat. Als kind kwam ze vaak bij haar grootvader, een imker in Groenekan. Toen al was ze gefascineerd door bloemen en planten. Toch koos ze na haar gymnasium B voor een opleiding als diëtiste. Tien jaar lang zou ze werken in een ziekenhuis in Bergen op Zoom, waar ze ook onderzoek deed naar verschillende diëten, bijvoorbeeld het halaldieet van immigranten.

Biologie

In de jaren zeventig pakte ze haar oude liefde op en ging biologie studeren in Wageningen. Ze ontmoette hier haar man - met wie ze later drie zonen kreeg - die in 1982 als tropisch landbouwkundige ging werken aan het IITA (International Institute of Tropical Agriculture) in Nigeria. Omdat Mutsaers daar geen baan had, begon ze haar eigen avontuur. Ze hakte samen met vrijwilligers een pad door een ondoordringbaar bos, waar ze binnen enkele weken alle planten en bomen kon benoemen. Pad en bos werden later genomineerd als Unesco-werelderfgoed. Ze raakte gefascineerd door de bijenkolonies die op het platteland in Nigeria in potten en korven worden gehouden. Ze wilde weten hoe hun productie kon worden verbeterd en hoe de bijenvolken het beste konden worden ingezet om de oogsten, bijvoorbeeld die van mango's, te vergroten.

In tropische landen houden bijen geen winterslaap, zodat alle seizoenen kunnen worden gebruikt en, als de omstandigheden gunstig zijn, de honingopbrengsten kunnen verdubbelen. Daarnaast produceren ze bijenwas, bijenmelk, propolis, bijenbrood en bijengif, dat in Afrika voor allerlei doeleinden wordt gebruikt. Mutsaers deed veel studie naar de samenstelling en pollensoorten van honing in verschillende gebieden en bekeek hoe bijen het beste konden worden gehouden.

Na elf jaar keerden zij en haar man terug naar Nederland; haar naam als expert was toen al gevestigd. In Nigeria kreeg ze bij haar afscheid de titel van chief - een eer die een blanke zelden te beurt valt. Ze reisde daarna in opdracht of op uitnodiging van vele organisaties naar alle plekken in de wereld om bijenkolonies te bestuderen. De vraag was hoe die het beste konden bijdragen aan zowel honing- en landbouwproductie als aan het behoud van natuurgebieden.

Behalve in Nigeria werkte ze in andere landen van Afrika, maar ook in China, Roemenië en Indonesië. 'Ze kwam nooit met technische hoogstandjes, die verroesten in de jungle, maar werkte met de plaatselijke materialen en de lokale kennis. Ze luisterde altijd eerst onder de baobabs en waringins naar oude en niet zo oude boeren voordat ze zelf in actie kwam. Daardoor werd ze gewaardeerd', vertelt haar zus Karlijn Stoffels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.