Geestverruimend, ik zei het al

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: kruip-door-sluip-door in Amsterdam en geestverruiming in Antwerpen.

Shelter, Ola Lanko voor KadS 2015. Beeld Gert Jan van Rooij

Amsterdam, 4 oktober

Sinds zondag bekijk ik mijn buurt met andere ogen. Ik laat de hond uit, wij doen in goede dagelijkse harmonie ons ding, maar nu verbeeld ik me dat ik een sleutel heb. Een sleutel die op alle sloten past. En achter die poorten, deuren, putten en hekjes (Mon Dieu, wat zijn er veel sloten, ik zie het nu pas) bevinden zich onverwachte zalen, kamers, grotten en boudoirs. En wij kunnen daar dan in. Het is ronduit geestverruimend.

Deze staat van zijn is geheel en al de schuld van Kunst aan de Schinkel (KadS), een tweejaarlijks kunstfestivalletje (heet zoiets al een biënnale, met drie edities?) in een vergeten buurt van Amsterdam, georganiseerd door de Soledad Senlle Art Foundation. Verborgen plekken heet deze editie en als u zich door de wat wanordelijke logistiek van adressen en openingstijden weet te werken, dan maakt kadS dat helemaal waar. Deze hoek van Amsterdam is zelf al een soort verborgen plek, maar nu drong ik ook nog eens door tot een enorm tramremiseterrein, een overwoekerde begraafplaats, een ondergrondse zaal, een 'Eindpunt-huis', een brugwachtershuisje, een revalidatiecentrum...de Schinkelbuurt dijde uit als het universum.

Wat te kiezen? Ik kies de ruimte onder de Zeilbrug, donderdag en vrijdag van 16-18 uur en in het weekeinde van 18-20 uur open. Een onooglijk hekje door, een trappetje af, en ik stond samen met een paar andere speurders binnen, ónder en ín de brug. Gang door, nog een trap af en daar bleek ver onder de grond en de vaart een betonnen zaal van formaat verborgen. Vroeger draaiden de bruggewichten hier in, nu had kunstenares Ola Lanko de ruimte gevuld met heel veel spulletjes, alsof een vreemd wezen grip probeerde te krijgen op de wereld door die te ordenen. Een beetje fröbelig, en de laatste tijd te vaak gezien, dit soort verzamelkunst, al was het wel uiterst verzorgd en zaten er veel mooie foto's bij.

Maar dan die ruimte! Gedempt denderde de tram boven ons over de brug, wij voelden ons onzichtbaar en omgeven door water. Een meneer naast mij was bepaald onthutst - véértig jaar fietste hij al over de Zeilbrug en nóóit had hij vermoed... wij waren, als het ware, door de spiegel gestapt. En er kwam nog meer.

Ik bedank én verwijt de organisatie dat ze zoveel moois ontsluiten, want voor je het weet komen de rolkoffers en de bierfietsen in dit vergeten stukje stad. Dus u heeft het niet van mij.

Info

Kunst aan de Schinkel, Verborgen plekken T/m 8/11. Startpunt Soledad Senlle Art Foundation, Amsterdam. kads.nl

Marc Nagtzaam -The Aesthetic of the Fragment T/m 13/11. Panache, office for art and design, Antwerpen, panache.works

Antwerpen, 6 oktober

Soms zet een omgeving je zintuigen op scherp. Het overkwam me onder die Amsterdamse brug en een paar dagen later in Antwerpen, in een verlaten voormalig belastingkantoor. Zodra ik de hal betrad, voelde mijn aanwezigheid als een affront tegen de stilte. Ik nam de lift naar de tweede verdieping. De deur waarachter zich een veilige tentoonstellingsruimte zou bevinden, was potdicht, de gang donker. In een hoek bewoog het. Mijn nekharen rezen richting systeemplafond, ik ramde op het liftknopje en liep linea recta het gebouw weer uit.

Toen ik even later onder begeleiding van een alleraardigste grafische vormgever ('Ik was nét even weg') opnieuw naar boven toog, oogde die gang doodnormaal. Ik werd hartelijk welkom geheten in Panache, licht en opgeruimd kantoor voor kunst en design. Maar het werk van kunstenaar Marc Nagtzaam en dat van zijn collega's, die hij uitnodigde voor de tentoonstelling The Aesthetic of the Fragment, over de schoonheid van het fragmentarische, trad ik tegemoet met nog immer uitpuilende ogen en een bonkend hart.

Meer bleek ik niet nodig te hebben. Ik keek naar de abstracte zwart-wittekeningen van Nagtzaam, die hij door zo'n digitale stencilmachine had gehaald en die bestonden uit tamelijk willekeurig ogende lijnen, blokjes en vlakken. Ze vereisten niet veel kennis, maar wel een op scherp staande blik, en van daaruit vloeiden de vragen vanzelf voort. Waren die afzonderlijke elementen bijvoorbeeld wel zo willekeurig? En hoeveel van die losse lijnen, blokjes en vlakken had zo'n tekening eigenlijk nodig om voltooid te zijn? Ik bedoel maar; ik stond overal voor open.

Nagtzaam zocht er kunstwerken bij die net zo fragmentarisch leken samengesteld en toch, als je beter keek, een geheel vormden. Er waren foto's van Stephan Keppel, van net zulke grauwe kantoorgebouwen als waarin ik nu stond en waarvan de betonnen elementen een mooi beeldrijm vormden met Nagtzaams blokken. Er waren uit verschillende delen bestaande verftekeningen van Marijn van Kreij; een lp van Beatschrijver William S. Burroughs, koning van de 'cut-up', waaruit nieuwe betekenissen voortkwamen.

Een zwart-witfoto van Geert Goiris deed me verstijven. Ik zag een grijze gang, een ondersteboven nachtmerrieruimte, waarin niets was wat het leek. Trap, raam, deur; ze gedroegen zich als op een tekening van Escher. In de hoeken loerde het donker. Toen haalde ik diep adem en keek. En ik bleef kijken, net zolang tot ik al die verschillende elementen met mijn blik had bedwongen. Geestverruimend, ik zei het al.

Fragment, 2012. Beeld Geert Goiris
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden