Geestig beeld oude theaterman

Zap-Heijermansvoorstelling doet verlangen naar oude tijden, en het optreden van Kniertje.

Hi Ha Heijermans door Firma Rieks Swarte, regie Gienke Deuten.


In Toneelschuur Haarlem, 29 september. Daar t/m 6 oktober.


Tournee: firmarieksswarte.nl


Vooropgesteld dat elke poging Herman Heijermans (1864-1924) en zijn toneelstukken eer te bewijzen valt toe te juichen, stelt de voorstelling Hi Ha Heijermans toch een beetje teleur. In de goede zin des woords overigens. Na afloop verlang je namelijk naar een integrale opvoering van een van zijn stukken, het liefst Schakels of Eva Bonheur. Of desnoods Op hoop van zegen, met Maureen Teeuwen als Kniertje. Teeuwen, een actrice die je de laatste tijd te weinig ziet, speelt in een paar scènes de beklagenswaardige vissersweduwe in deze zap-Heijermansvoorstelling van de Firma Rieks Swarte. Samen met tegenspeler Dick van den Toorn (die soms treffend lijkt op de robuuste Heijermans) struinen ze een kleine anderhalf uur door leven en werk van deze oer-Hollandse toneelschrijver.


Dat doen ze charmant en geestig, vooral vanwege de manier waarop met simpele middelen de liefde voor het theatervak wordt bedreven. Het decor bestaat uit een stellage multi-inzetbare plastic kratten, een windmachine, een oude radio en rode vlaggen (Heijermans was volbloed socialist). Het licht is ouderwets gedempt en regisseur Gienke Deuten houdt van kleine, houtje-touwtje-effecten. De tekstfragmenten die worden gespeeld variëren van clownerie en de socialistische farce Puntje uit 1898 (opgevoerd voor socialistenleider Troelstra), tot de tragische vissersvrouwen uit Op hoop van zegen (1901).


Daarnaast zijn Teeuwen en Van den Toorn veelvuldig mimisch in de weer, waarbij vooral de eerste een scala aan loopjes, gezichtsuitdrukkingen en soepele wendingen in huis heeft. Veel aandacht gaat uit naar het leven van Heijermans zelf. Je moet wel enigszins op de hoogte zijn van zijn tijd en omstandigheden wil je dat allemaal kunnen plaatsen. De voorstelling begint als zijn gezelschap De Nederlandse Toneelvereeniging bijna failliet is. Daarna stappen de spelers hapsnap door het repertoire en anekdotes heen, soms ondersteund door oude filmbeelden. Ook de conflicten met steractrices als Rika Hopper en Esther de Boer-van Rijk (die in haar tijd 1.200 keer Kniertje speelde) komen langs. Grappig, want er lijkt weinig veranderd: steractrices zijn er nog steeds, evenals overmoedige regisseurs die failliet dreigen te gaan.


Heijermans had altijd geldproblemen, was altijd op zoek naar geldschieters, leefde op de pof. Maar theater maken, dat was een heilig moeten. Het doek ging op, de verbeelding kwam aan de macht, het lot van de kleine man werd aangekaart, er werd gereikt naar de sterren. In prachtige taal, en met het hart op de juiste plaats.


Ha Heerlijk Heijermans.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden