Geest van wraakzuchtig revisionisme is uit de fles

Als de Russen aan historisch revisionisme gaan doen, zijn er meer volkeren die een claim kunnen indienen.

Poetin, Merkel, Hollande en Porosjenko.Beeld epa

In Minsk werd in december 1991 de Sovjet-Unie opgeheven, volgens Vladimir Poetin de grootste geopolitieke catastrofe van de twintigste eeuw. Je herkent wraakzuchtige geesten aan hun ijver om naar zulke plekken terug te keren, om revanche op de geschiedenis te nemen. We moeten niet altijd naar Hitler verwijzen. Maar de Führer dwong de Fransen wel om in juni 1940 in Compiègne een vernederende wapenstilstand te tekenen, in dezelfde spoorwagon waar de Duitsers in november 1918 door de Franse maarschalk Foch een staakt-het-vuren gedicteerd hadden gekregen.

Je vraagt je dan ook af wat Angela Merkel en François Hollande, die van deze sinistere symboliek op de hoogte moeten zijn, bewogen heeft om naar de Wit-Russische hoofdstad te gaan, te meer daar er in Minsk in september ook al een akkoord was gesloten waar de strijdende partijen zich niet aan hebben gehouden. Dat zijn omineuze voortekenen. Het zou kunnen dat Merkel, die in een andere tijd leeft dan Poetin - en graag de spot drijft met machopolitiek, zich niet laat vernederen. Daarbij heeft de geschiedenis in het hele gebied van het Balticum tot de Zwarte Zee bloedsporen nagelaten, waardoor elke plaats daar historisch is belast. Dan kun je net zo goed naar Minsk gaan, waar met de Wit-Russische dictator Loekasjenko een 'kleine Poetin' huist. Als die zijn grote broer kan intomen, is dat meegenomen. Bovendien kijken Barack Obama en de NAVO op de achterhand toe.

Akelige herinneringen
Toch moet Merkel op haar tellen passen. Elke deal tussen Duitsers en Russen roept in deze regio akelige herinneringen op. Niet alleen het spook van het Molotov-Ribbentroppact uit augustus 1939, de opmaat naar de Tweede Wereldoorlog, waarbij Stalin en Hitler Midden- en Oost-Europa onderling verdeelden. Maar er is ook de conferentie van Jalta, waar in februari 1945 de basis werd gelegd voor de latere Oost-Westdeling. Dat gebeurde weliswaar door de Grote Drie (Stalin, Roosevelt en Churchill), maar dat monsterverbond bestond dankzij Hitler, die in juni 1941 ondanks een non-agressiepact met Stalin de Sovjet-Unie had aangevallen. Daarbij werden de Duitse troepen op doortocht door de Oekraïne aanvankelijk als bevrijders begroet.

Geen pot om eens lekker in te roeren. Toch is dat wat Poetin heeft gedaan met zijn inlijving van de Krim. Hoe roekeloos moet je zijn om zulke wonden open te halen? Het ontbreekt daarbij niet aan 'Poetinbegrijpers' in het Westen die menen dat Rusland in Oekraïne een punt heeft. Tussen Kiev en Moskou bestaat een heilige band, en de Krim zou 'altijd al' van Rusland deel hebben uitgemaakt. Dat wil zeggen: sinds 1783, toen het op de Turken werd veroverd. Vergelijk dat met Kaliningrad, het vroegere Königsberg, dat sinds de Middeleeuwen tot de Duitse ridderorden hoorde, en in 1945 tijdens de westelijke opmars van het Rode Leger is geannexeerd. Kaliningrad is nu een geïsoleerd Russisch militair bolwerk binnen EU-gebied (én beoogd speelstad bij de WK-voetbal in 2018). Dat kan nog een aardige kwestie worden.

De Duitsers zullen hierover niet willen beginnen, maar als de Russen aan historisch revisionisme gaan doen, zijn er meer volkeren die een claim kunnen indienen. Ook in het Verre Oosten, waar hele stukken China zijn ingelijfd. Daarom komen al diegenen die Poetin uit 'realpolitieke' gronden wel begrijpen mij zo onnozel voor. In de hele voormalige Sovjet-Unie zijn volkeren gealarmeerd, en het is de vraag of er ooit nog iets van Poetins 'Euraziatische Unie' terecht zal komen. Kazachstan zal zich ongemakkelijk voelen en de band met Oekraïne is door Poetins intimidatiepolitiek ontheiligd. Niks meesterstrateeg die het 'naïeve Westen' op een lesje Realpolitik tracteert.

Het huidige Rusland laat juist zien dat de NAVO destijds terecht naar het Oosten is opgeschoven. Het grote probleem is de wraakzucht van Poetin zelf, die zich als een rücksichtlose gokker gedraagt en alle schepen achter zich heeft verbrand. Hij kan niet meer terug en dat maakt Poetin zo gevaarlijk.

In feite heeft Poetin al zijn strategische troefkaarten van anderhalf jaar geleden uit handen laten vallen. In de zomer van 2013 werd Obama, die een 'reset' in de relaties met Rusland nastreefde, nog in Syrië door Poetin uit de brand geholpen. Maar de constructieve rol die toen voor het grijpen lag, wilde het Kremlin niet spelen. In plaats daarvan werd Obama opnieuw gekleineerd. Moskou stookte allerlei vuurtjes op en zette Oekraïne onder druk, dat een vrijhandelsverdrag met de EU niet mocht ondertekenen. Het ging mis op de Maidan in Kiev en met de vlucht van de pro-Russische president Janoekovitsj, waarna de Krim werd ingelijfd. Moskou is sindsdien nergens voor teruggedeinsd. Nederland, eerder al mikpunt van diplomatiek vandalisme, weet daar sinds het neerhalen van de MH17 alles van. Elke waarheidspretentie is losgelaten.

Anders dan vroeger worden propaganda en desinformatie niet meer in een communistisch keurslijf geperst. Het is liegen om te liegen, zieken om te zieken. Er wordt openlijk in troebel water gevist (zie de steun aan Griekenland en Marine Le Pen), om ook binnen de eurozone de sfeer te vergiftigen.

Spelbederf
Het is professioneel spelbederf, zoals het Westen niet eerder heeft gezien. Dat maakt elk vergelijk met Rusland, waarbij invloedssferen worden afgebakend en Oekraïne een status zou krijgen als Finland tijdens de Koude Oorlog, onmogelijk. Het Westen moet zich eerst moreel herbewapenen. Poetin is geen Hitler of Stalin, maar heeft het laatste jaar een eigen reputatie opgebouwd als notoire valsspeler die westerse leiders persoonlijk bedriegt. Daarmee kun je machtspolitiek niet tot zaken komen. Elke deal over nieuwe grenzen in Oost-Europa, historisch toch al zwaar belast gebied, is gedoemd zolang Poetin in het Kremlin zit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden