Geest uit de fles

Ook in Duitsland zijn in de loop der jaren de onvolkomenheden van de multiculturele samenleving geregeld aan de orde gesteld. Schokkende gebeurtenissen in het buitenland, zoals de moord op Theo van Gogh of de rellen in de Franse voorsteden, vormden de aanleiding van kortstondige debatjes - die vaak resulteerden in de vaststelling dat het in Duitsland zo'n vaart nog niet liep. Publicisten als Necla Kelek, Seyran Ates en Henryk M. Broder moedigden het tot politieke correctheid geneigde establishment aan tot erkenning van de onaangename waarheid, namelijk dat de integratie van de ruim 3 miljoen moslims (overwegend afkomstig uit Turkije) ook in Duitsland een onvoltooid proces is.

De politiek huiverde echter voor het thema. De vroegere leider van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag, Friedrich Merz, probeerde tien jaar geleden het begrip Leitkultur als leidraad bij de integratie te introduceren, maar werd van 'cultuurimperialisme' beticht. De minister-president van de deelstaat Hessen, Roland Koch, bracht in 2008 de CDU in verlegenheid met zijn poging de thema's criminaliteit en migratie met elkaar te verbinden. De onwil om migratie als een probleem te zien, manifesteerde zich ook in de eerste reacties op Deutschland schafft sich ab, het boek van de voormalige Bundesbank-directeur Thilo Sarrazin over de gevreesde verdomming van Duitsland. Ditmaal is de geest echter niet met vertrouwde bezweringsformules in de fles te krijgen. Over het boek, inmiddels een bestseller, wordt aanhoudend gedebatteerd. De politiek kan zich daarbij niet langer afzijdig houden.


Bondskanselier Angela Merkel is zich daarvan bewust. En dat siert haar. Het afgelopen weekeinde erkende ze dat de pogingen om van Duitsland een multiculturele samenleving te maken 'volledig' zijn mislukt - een zienswijze waarmee ze een paar jaar geleden nog haar politieke lot zou hebben bezegeld. Nu legitimeert Merkel met deze uitspraak het uiterst gevoelige thema. Maar ze wil ook voorkomen dat een nieuwe politieke partij, ter rechter zijde van haar CDU, aan het integratieprobleem haar bestaansreden kan ontlenen. Want het vooruitzicht van een zesde partij in de Bondsdag is voor veel Duitsers even onaantrekkelijk als het thema waarmee zo'n Duitse PVV aan de haal zou gaan.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden