Geerts stille opportunisten (Gerectificeerd)

De Partij voor de Vrijheid behaalde bij de verkiezingen van 22 november negen Kamerzetels. Kopman Geert Wilders wil één ding voorkomen....

Voorlopig heeft de groep van Geert zich nog even verschanst in de fractiekamer in de Tweede Kamer. Telefoontjes aan de nieuwe Kamerleden van de Partij voor de Vrijheid worden niet beantwoord. Verzoeken om interviews worden geweigerd. Martin Bosma, voorheen woordvoerder, privé-secretaris van Wilders en nu Kamerlid, reageert woedend wanneer hij hoort dat vrienden, familieleden of collega’s worden benaderd met vragen over wie de vertegenwoordigers van de partij van ‘meer fatsoen en minder islam’ nu eigenlijk zijn.

‘Daarvan zijn wij niet gediend’, zegt hij dwingend via de telefoon. ‘Ik wil dat u daarmee ophoudt.’

Of hij dan misschien een paar vragen wil beantwoorden?

‘Nee’

Waarom niet?

‘Wij willen nu aan ons Kamerwerk beginnen en hebben het daar druk mee.’

Dat neemt de vraag natuurlijk niet weg. Wie is Martin Bosma eigenlijk? En wie is Teun van Dijck, de grote onbekende die in allerijl vanuit de Antillen werd overgevlogen om te kunnen worden beëdigd als Kamerlid? Toen hij als nummer-8 op de lijst onverwacht in de Kamer werd gekozen, had de partij geen pasfoto van hem beschikbaar.

En wie is Raymond de Roon, de oud-officier van justitie en advocaat-generaal die zich in dertig jaar beroepsleven zo onzichtbaar heeft gehouden dat hij tot voort kort welgeteld één hit scoorde op Google?

Sinds de LPF van Pim Fortuyn vier jaar geleden met 22 zetels de Tweede Kamer betrad, is er geen fractie geweest met zo veel volslagen onbekende, politiek onervaren nieuwkomers. De grootste vrees van Geert Wilders, erkende hij vorige maand tegenover de Volkskrant, is het vervolgscenario van de LPF. Daarin bleken Kamerleden óf een besmet verleden te hebben (Bijlhout) of ruziënd over elkaar heen te tuimelen (Bomhoff en Heinsbroek). Met groepsdiscipline en een gesloten deur hoopt hij die gevaren het hoofd te bieden.

Hoewel hij nu eist dat verslaggevers ophouden hun werk te doen, heeft oud-woordvoerder Bosma (42) niet altijd ruzie met de media. Tot voor kort noemde hij zichzelf journalist. Volgens zijn bij de Kamer ingediende cv heeft hij in krap drie jaar gewerkt bij maar liefst zes omroepen: CNN, ABC, RTL, de NOS, Veronica en de Wereldomroep.

Dat werken was echter relatief, melden woordvoerders van RTL en NOS na een speurtocht in hun archief. Bosma heeft inderdaad een poosje als freelancer in de administratie gezeten, maar of en wat voor bijdragen hij heeft geleverd, herinnert men zich niet. In het archief van de Wereldomroep komt hij niet voor. Dat sluit volgens de administrateur niet uit dat hij ooit iets als freelancer heeft gedaan.

Wat Bosma opmerkelijk genoeg niet meldt, is zijn journalistieke werk voor dagblad Trouw. Toch heeft hij daarin in de jaren negentig tientallen publicaties staan. Het waren geen politieke beschouwingen, maar reportages over nieuwe technologie uit de Verenigde Staten, waar hij destijds zijn master sociologie behaalde. Bosma is getrouwd met een redactrice van het dagblad, die – volgens insiders – niet onverdeeld gelukkig was met de nieuwe politieke keuze van haar man.

Dat laatste geldt voor meer vrienden en kennissen van het paar. Kunstenaar Raul Marroquin beschouwt zichzelf nog altijd als vriend en vindt Bosma’s keuze zó vreselijk dat hij er niet over wil praten. ‘De Martin die ik kende, past helemaal niet bij het anti-islam geluid van Wilders’, verzucht ook oud-staatssecretaris Rick van der Ploeg vanuit Florence, waar hij economie doceert. ‘Maar het is wel een beetje aparte vogel. Hij maakte bijvoorbeeld altijd grapjes over die kutnegers. Misschien waren dat dus geen grapjes.’

Tien jaar geleden zagen Van der Ploeg en Bosma elkaar regelmatig rond de Amsterdamse lokale televisiezender Salto, waar ook Marroquin en het toenmalig VVD-kamerlid Ousama Cherribi vaak te vinden waren. Bosma was interviewer en wordt herinnerd als een keurige, intellectuele, ietwat rechts-liberale jongeman zonder enige X-factor. ‘De laatste jaren was hij op zoek naar werkzaamheden’, weet Van der Ploeg. ‘Dat begrijp ik wel: voordat je het weet, ben je een oudere man met een veelbelovende carrière vóór zich’.

Ook daarover zijn zijn vrienden het eens: de loopbaan van Bosma kende tot dusver weinig hoogtepunten. Toen hij zich in 2004 als vrijwilliger meldde bij Geert Wilders, was hij werkloos. Daarvóór werkte hij voor het radiostation Colorful Radio en de commerciële Nederlandse Radio Groep van zakenman Erik de Vlieger.

Eigenlijk had hij na zijn studie in New York het liefst in de Verenigde Staten willen blijven, vertelde hij zijn omgeving. Zijn journalistieke bezigheden waren echter te onbeduidend en een vaste verblijfsvergunning zat er niet in. Bij de Radio Groep hing de tekst God Bless America boven zijn bureau.

Ousama Cherribi, die het wel in Amerika heeft gemaakt en sociologie doceert aan de Emory Universiteit in Atlanta, denkt dat Bosma zich rechtser voordoet dan hij is. ‘Martin hoorde volgens mij ergens tussen de rechtervleugel van de PvdA en de linkerflank van de VVD. Ik ben totaal verbaasd over zijn keuze. Ik geloof ook niet dat hij écht staat voor de lijn van totale polarisatie. Die levert ook helemaal niets op. Misschien denkt hij dat hij de partij van binnenuit kan veranderen, maar dat zal Wilders natuurlijk nooit toelaten.’

Het is een vaker gehoorde verzuchting in de omgeving van de nieuwe Wildersploeg: zo radicaal als de nieuwe Kamerleden zich voordoen, kunnen ze eigenlijk niet zijn. De Curaçaose vrienden van Teun van Dijck (43) bijvoorbeeld begrijpen helemaal niets van diens overstap naar de uiterste rechtervleugel van de Nederlandse politiek.

Van Dijck was de grootste onbekende in de fractie. Niemand van de twintig potentiële Kamerleden kreeg minder voorkeurstemmen (114) dan hij, en van niemand wist de rest zó weinig als van de onbekende zakenman op de Antillen. Wat had die in hemelsnaam bij Wilders te zoeken?

Van Dijck studeerde bedrijfskunde aan de technische universiteit in Eindhoven en trok in 1993 naar de Antillen om te gaan werken bij de Dienst Openbare Werken. Na drie jaar vetrok hij naar een verzekeringskantoor, maar twee jaar later had hij genoeg van die wereld. Hij knipte zijn stropdas letterlijk doormidden en hing die op aan de bar van Hooks Hut, waar hij bedrijfsleider werd. Ondertussen speelde hij saxofoon onder de artiestennaam Tony Saxofony. Hij trouwde met de Miss Curaçao van 1993, Jasmin Clifton, met wie hij twee kinderen heeft.

Een zakelijk fiasco volgde met zijn volgende restaurant Fort Waakzaamheid. Onder het oog van gasten werd de zaak overvallen, waarbij een bewaker werd doodgeschoten. Daarna bleven de klanten weg. ‘Dat was wel triest voor hem, want daaraan kon hij in principe niets doen’, zegt zijn toenmalige kennis Harry Walters.

‘Tony is een prima kerel die zijn beperkingen kent, en dat niet alleen in de muziek’, oordeelt bandlid Jan van Oort die ondertussen weer in Nederland woont en saxofoonles geeft. ‘Maar zijn politieke overstap verbaast me. Juist op de Antillen leer je wat integreren is. Hij zal in de partij waarschijnlijk de meest milde persoon zijn. En ach: we zijn geen 25 meer. Voor sommigen wordt het tijd voor vastigheid.’

De ommuurde villa van het gezin Van Dijck op Curaçao staat te koop en het vertrek naar Nederland wordt voorbereid. Niet alleen om praktische redenen, vermoedt zijn omgeving. Het politieke standpunt van Geert Wilders over de Antillen is keihard en zou voor Tony Saxofony nauwelijks te verdedigen zijn. De eilanden moeten zo snel mogelijk het Koninkrijk worden uitgeschopt, zei Wilders vorig jaar tijdens een bezoek aan Willemstad. ‘Dan zijn we in Nederland af van de criminaliteit, corruptie en overlast’.

Aan de meeste Nederlandse Antillianen en zeker aan zijn door-en-door Curaçaose schoonfamilie is dat niet uit te leggen, denkt Hans Vaders van het Antilliaans Dagblad. ‘En de families zijn hier groot, hoor!’

De echte reden voor Van Dijck om zich aan te sluiten bij de Partij voor de Vrijheid is overigens simpel: Geert en Teun zijn precies even oud en groeiden op in dezelfde straat in Venlo. In zijn kennelijk wanhopige zoektocht naar betrouwbare bondgenoten, kwam Wilders terecht bij een van zijn jeugdvrienden.

Verbazing leeft ook in de omgeving van Raymond de Roon (54), de jurist die vrijwel zijn hele leven heeft doorgebracht bij het Openbaar Ministerie zonder daar een blijvende indruk achter te laten. Fred Teeven, oud-officier van justitie en Kamerlid voor de VVD: ‘Ik ken zijn naam, maar daarmee houdt het op. Belangrijke zaken als officier heeft hij in elk geval niet gedaan.’

Amsterdamse rechters en advocaten herinneren zich een vriendelijke schim; een keurig iemand die niet beklijft in het geheugen. Reactie op het Parket Zutphen, zijn voorlaatste werkplek: ‘Zijn team is inmiddels opgeheven en niemand kent de heer De Roon goed genoeg om iets over hem te zeggen.’

Zelfs in zijn eigen woonomgeving is de jurist een onbekende. De Roon woont in Almere, net als het nieuwgekozen PvdA-kamerlid Lea Bouwmeester. Ook zij heeft hem niet één keer ontmoet of gesproken. ‘We hebben afgesproken om elkaar eens bij te praten, maar hij heeft het druk. Dat is er dus nog niet van gekomen’.

De Roon begon na zijn studie bij de Vrije Universiteit in Amsterdam een wetgevingsbaan bij Buitenlandse Zaken en werd in 1983 plaatsvervangend officier van justitie in Leeuwarden. Later werkte hij als officier van justitie in Den Haag, op de Nederlandse Antillen en in Zutphen. Zijn laatste functie was advocaat-generaal op het gerechtshof in Amsterdam; de officier van justitie in hoger-beroepzaken. Hij deed er vooral fraudezaken en zaken die te maken haddern met de ‘pluk-ze’ wetgeving.

‘Hij had het nooit over politiek, trad niet op de voorgrond en kende zijn zaakjes’, zegt zijn voormalige baas, hoofdadvocaat-generaal Peter van Kesteren. ‘Ik was eh... heel verrast, toen hij me vertelde over zijn politieke ambitie.’

De partij van Wilders wil onder meer een verbod op nieuwe moskeeën en wenst een einde te maken aan islamitisch onderwijs. Die rechten zijn echter verankerd in de Grondwet en Van Kesteren zegt ‘geen enkele aanwijzing’ te hebben dat De Roon die niet zou willen respecteren. ‘Raymond is een goed en zorgvuldig jurist.’

Toch moet er met die stille, teruggetrokken man die zijn woorden zorgvuldig kiest, iets zijn gebeurd. Zelfs de heftigste anti-islam vergelijkingen van Geert Wilders worden door De Roon goedgepraat. ‘Nederland telt al één miljoen aanhangers van de islam’, zei hij in november tegen Stadsradio Almere.

‘Ik vind het een goede vergelijking met de tsunami, een grote golf die plotseling omhoog komt en veel schade kan aanrichten.’ Ook bepleitte hij dat de temperatuur in gevangenissen nooit hoger dan 18 graden mag zijn. ‘Waarom zouden mensen in gevangenissen een betere behandeling krijgen dan in een verzorgingstehuis?’

Zo laat de fractie zich indelen in enerzijds de stille opportunisten met een goede opleiding, en aan de andere kant de selfmade overtuigde Fortuynisten die hun robuuste meningen al jaren uitdragen.

De laatsten zijn in de meerderheid. Naast Geert Wilders zijn het voormalig Amsterdams politieagent en ‘krakerhater’ Hero Brinkman (41); de arbeidsongeschikte architecte en oud-Lijst-Fortuyn Statenlid Fleur Agema (30); de jonge makelaar en ex-Leefbaar-Rotterdam raadslid Barry Madlener (37) en oud-IND-functionaris Sietse Frisma (34).

Een aparte categorie vormt de Limburgse dierenvriend en voormalig BMW-verkoper Dion Graus (39), die grote kans loopt het eerste bedrijfsongeval te worden van de fractie. Limburgers hebben Graus vooral leren kennen via TV Limburg. Daar mocht hij maandenlang een programma ter promotie van Geert Wilders presenteren.

Dat was niet alleen goed voor Wilders, maar ook voor hemzelf. Hij werd met 1296 voorkeurstemmen het op één na populairste lid van de Partij voor de Vrijheid.

Vorige week bleek echter uit een onderzoek van NRC-Handelsblad dat Graus twee ex-partners heeft mishandeld of bedreigd. Ze deden daarvan aangifte bij de politie. Een derde ex-vriendin ontving ‘vernederende sms’jes’ en werd door Graus gestalkt. Vier werkgevers werkten hem razendsnel de deur uit na wanprestatie of (financiële) onenigheid.

Graus laat een spoor achter van onbetaalde rekeningen, onjuiste declaraties en ontevreden collega’s, blijkt uit het verhaal. Dat hij zonder diploma rondreed met een groene esculaap op zijn voorruit – suggererend dat hij dierenarts is – was een onschuldiger vergrijp.

Graus wil geen vragen over zijn verleden beantwoorden. Of eigenlijk toch wel: ‘Het zijn allemaal leugens en alles kan weerlegd worden. Maar dat zult u te zijner tijd wel horen van Geert Wilders. Ik doe hier niet aan mee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.