GeenPeils glorieuze revolutie in het slop: waar gaat het mis?

'GeenPeil gaat de democratie terugveroveren op de beroepspolitici.' Met die woorden verklaarde Jan Dijkgraaf op 5 december 2016 de oorlog aan het Binnenhof. In de oude Prodent-fabriek in Amersfoort presenteerde de journalist zich als lijsttrekker van GeenPeil, de nieuwe politieke partij van weblog GeenStijl die het vermolmde Den Haag van binnenuit wilde renoveren.

Dijkgraaf heeft in ieder geval zijn eigen stem. Beeld anp

'We gaan geen politiek bedrijven, maar het volk vertegenwoordigen', sprak Dijkgraaf. 'Geen debatten, geen deals, geen Commissie Stiekem, en geen gekruip voor de machtswellustelingen in Brussel.'

Drie maanden later zit de glorieuze revolutie in het slop. Met nog zeven dagen tot de verkiezingen staat GeenPeil in geen enkele peiling op ook maar één zetel - en heeft het dat ook geen moment gestaan. De partij komt niet eens in de buurt van een plek in de Tweede Kamer, zegt opiniepeiler Peter Kanne. 'Volgens de laatste metingen kiest slechts 0,1 procent van het electoraat voor GeenPeil, terwijl voor een zetel minstens 0,7 procent nodig is. Ik zie de kansen voor de partij heel somber in.'

Mediahype

Van de mediahype die na de drukbezochte presentatie van de partij ontstond is weinig over. Na de uitleg over het systeem van de partij - waarin Kamerleden functioneren als stemkastjes en leden van GeenPeil digitaal over ieder standpunt mogen stemmen - was er voor de pers weinig om nog over te berichten. De strijdlustige Dijkgraaf trekt dagelijks met een busje het land in om kiezers van zijn plannen te overtuigen, maar geen tv-camera of balpen die het registreert.

'Meneer Dijkgraaf zegt altijd: het gaat uitstekend met de peilingen, we kunnen alleen maar omhoog', grapt GeenPeil-voorzitter Bart Nijman. Het gebrek aan virtuele zetels neemt hij ter kennisgeving aan: De opiniepeilers zitten er wel vaker naast net bij het meten van de populariteit van nieuwe partijen. 'Wij mikken op minstens één zetel en ik denk dat we daar nog steeds goede kans op maken.'

Reaguurders

Opvallend genoeg zijn ook grote delen van de achterban van GeenStijl negatief over de plannen van GeenPeil. Al vanaf de lancering van de partij schrijven reaguurders dat ze niets van de partij willen weten. Onder een artikel over GeenPeil van 18 januari verbastert een van hen de lijfspreuk van GeenStijl - tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend - tot 'pretentieus, onbestudeerd en nodeloos versplinterend'. 'We hielden rekening met negatieve reaguurders', zegt Nijman. 'Vele van hen zitten stevig in de PVV-hoek en gedragen zich zoals hun profeet: nogal eenkennig.'

De voorzitter erkent dat het ronselen van stemmen moeizaam verloopt. 'Het is een vrij technisch verhaal dat we proberen te verkopen', verklaart hij. 'Als we een paar minuten de kans krijgen om onze ideeën uit te leggen, dan komt onze boodschap vaak wel over. De meerderheid van de Nederlanders voelt wat voor democratische vernieuwingen en zo'n 70 procent voelt zich niet gehoord door de politiek. We hebben niet voor niets 3500 leden mogen registreren sinds 5 december. Maar we hebben niet het geld of de mankracht om persoonlijk bij alle kiezers langs te gaan.'

Jan Dijkgraaf voert campagne met een bus van GeenPeil. Beeld anp

Oekraïnereferendum

Aan de naamsbekendheid van GeenPeil ligt het niet. Nijman en consorten vestigden hun reputatie met het organiseren van het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne, waarvoor zij meer dan 300 duizend handtekeningen ophaalden. Twee van de kartrekkers van die campagne, Jan Roos en Thierry Baudet, zijn echter voor zichzelf begonnen bij respectievelijk VNL en Forum voor Democratie. Daarmee trekken zij een belangrijk deel van de potentiële kiezers van GeenPeil weg.

De vraag bij het Oekraïnereferendum -wel of geen verdrag - was stukken makkelijker te begrijpen dan de myriade aan keuzes die GeenPeil nu aan haar leden wil voorschotelen. Het gebrek aan concrete standpunten speelt de partij parten, zegt campagnestrateeg Bram Festen van bureau BKB. 'Politieke partijen kiezen vaak een thema waar ze zich hard voor maken. De SP heeft de zorg, D66 het onderwijs, en in het algemeen gaat het bij deze verkiezingen om leiderschap en normen en waarden. Dat zijn twee onderwerpen waar GeenPeil slecht op scoort. De partij heeft geen echte leider, want Dijkgraaf fungeert slechts als levend stemkastje, en vertegenwoordigt geen normen en waarden.'

Lokaal niveau

Dat laatste is ook de reden waarom de partij nauwelijks opduikt in kranten en televisieprogramma's, meent Festen. 'Het vooruitstrevende partijsysteem alleen is niet genoeg om interessant te blijven. De media vragen politieke partijen graag naar hun standpunten. Wat GeenPeil wil, is onbekend.'

Dat kiezers openstaan voor democratische vernieuwing betekent ook niet dat ze er hun stem van laten afhangen, zegt politicoloog Kristof Jacobs van de Radboud Universiteit. 'De meeste mensen vinden politieke standpunten belangrijker dan een systeemsverandering. Democratische vernieuwing is een sympathiek idee, maar geeft meestal niet de doorslag bij het bepalen van de stemkeuze.'

Nijman denkt niet dat GeenPeil verdwijnt als de partij van zetels verstoken blijft. 'We zullen ons wel moeten bezinnen en onze wonden moeten likken, maar het is niet het einde. Misschien proberen we het nog eens bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen. Op lokaal niveau is het waarschijnlijk makkelijker om andere vormen van democratie in te voeren.'

Geen slecht idee, vindt politicoloog Jacobs. 'GeenPeil is een democratisch experiment en de gemeente is een laboratorium. De meeste democratische vernieuwingen beginnen op lokaal niveau, dus de partij zou het daar nog eens kunnen proberen. Want landelijk wordt het een heel moeilijk verhaal.'

Ahmed Aarad, Jan Dijkgraaf, Bart Nijman en Beryl Dreijer van GeenPeil. Beeld anp

Meer lezen over GeenPeil?

Wij gaan gewoon doen wat onze leden willen
GeenPeil gelooft in de kennis van het collectief en in het gezond verstand bij de kiezer. Lees het opiniestuk van Bart Nijman en Jan Dijkgraaf.

Wie wordt architect van de vernieuwde democratie?
Politieke partijen zoeken de kiezer in verkiezingstijd, maar daarna is het: tot over vier jaar. Dat moet anders, vindt onder meer GeenPeil, dat directe democratie voorstaat. (+)

Levende stemkastjes maken politicus niet overbodig
GeenPeil opereert met zijn stemkastjes zo democratisch dat compromissen sluiten onmogelijk wordt. Lees het commentaar hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden