Geen zwakkere ploeg dan Oranje als het op strafschoppen aankomt

De statistieken geven het Nederlands elftal weinig hoop als het bij het WK op strafschoppenseries mocht aankomen. Er is sprake van een heus penalty-syndroom....

Geen van de toonaangevende voetballanden heeft zo veel moeite met het onder hoogspanning verzilveren van een strafschop als Nederland.

Onderzoek van de aan Rijksuniversiteit Groningen verbonden sportwetenschappers heeft uitgewezen dat er sinds 1972 geen voetbalmacht zo’n slechte penaltyreeks heeft voltooid als Oranje. Tegelijkertijd stellen ze vast dat het nemen van strafschoppen een trainbare vaardigheid is en geen loterij.

Alleen bij het EK van 2004, in Portugal, overleefde Nederland – tegen Zweden – de kwelling van een beslissende strafschoppenserie. Daarvoor was Oranje op grote toernooien vier keer kansloos geweest.

De wetenschappers, op de faculteit bewegingswetenschappen van de Rijksuniversiteit nauw betrokken bij de studie van voetbal en andere teamsporten, verrichtten een statistisch onderzoek en spraken uitgebreid met de Nederlandse en Zweedse strafschopspecialisten van 2004.

Hun bevindingen legden ze voor aan bondscoach Marco van Basten, die zich buitengewoon geïnteresseerd toonde. Met de wetenschappelijke analyse van het penalty-syndroom zullen ze pas na het WK naar buiten komen. De Noorse psychologie-docent Geir Jordet leidde het onderzoek samen met faculteitshoofd Chris Visscher. Ze willen geen mededelingen doen over hun gesprekken met Van Basten.

Voor Visscher en Jordet stond de vraag centraal of de spanning een grotere invloed had op Nederlandse spelers dan op andere voetballers. Bovendien richtten ze zich in hun onderzoek op het belang van technische vaardigheid bij het nemen van strafschoppen.

Het Nederlands voetbalelftal presteerde de afgelopen jaren zo slecht dat het met een score van 67 procent van de benutte penalty's tiende en laatste is op de ranglijst van landen die in de periode van 1992 tot 2004 in de grote toernooien – WK, EK, Copa America en Champions League – minimaal vijf keer via een penalty-reeks een beslissing moesten forceren.

Die zwakke notering van het Nederlands elftal is voor Van Basten een verontrustend gegeven, want 24 procent van de knock-out-wedstrijden in de onderzochte periode werd met strafschoppen beslist.

Jordet stelt vast dat de statistieken hem ervan hebben overtuigd dat het dikwijls terugkerende verlengstuk van de wedstrijd geen loterij is. ‘Duitsland is door de jaren heen met zowel het nationale team als op clubniveau het meest succesvol geweest in de één-tegen-één-duels na de reguliere speeltijd. Dat gegeven onderstreept dat toeval moet worden uitgesloten en er bij de afwerkers sprake moet zijn van zowel technische vaardigheid als stressbestendigheid.’

Met een score van 92 procent (22 penalty's: 20 doelpunten) aan rake treffers overtreft Duitsland landen als Uruguay (89 procent), Brazilië (84 procent) en Argentinië (80 procent) als succesvolle penalty-natie. Ook op clubniveau zijn de Duitsers onovertroffen met een score van 79 procent van de benutte penalty's. Nederland komt ook daar niet verder dan 36 procent: van de 14 beslissende penaltyseries werden er maar vijf gewonnen.

De directeur van de Coaches Betaald Voetbal, Jan Reker, noemde de missers van de Nederlandse trainer ooit ‘stom’. ‘Je kunt er namelijk zowel technisch als mentaal prima op trainen.’

Uitgaande van het feit dat aanvallers doorgaans doelgerichter zijn en gemakkelijker scoren, onderzocht Jordet het verschil in productiviteit tussen aanvallers, middenvelders en verdedigers. 82 Procent van de door spitsen genomen strafschoppen leidde tot een treffer. Bij middenvelders en verdedigers lag dat percentage op respectievelijk 80 en 73.

Of dat cijfer ook te maken kan hebben met een grotere mate van koelbloedigheid bij de aanvallers weet Jordet niet. Wel stelt hij vast dat naarmate de spanning in de penaltyreeks stijgt de trefzekerheid terugloopt. Van de eerst genomen strafschoppen leverde 87 procent een doelpunt op, bij de tweede tot en met vierde poging liep dat percentage terug tot 82, 79 en 73. Alleen bij de vijfde penalty liep dat percentage weer op tot 80. Jordet: ‘Ongetwijfeld doordat de meest vaardige penalty-killer vaak als laatste aan bod komt.’

Tekenend voor de stress bij een strafschoppenserie is volgens de wetenschappers ook het feit dat naarmate het belang van het toernooi toeneemt de productiviteit terugloopt. Bij de EK's werd 85 procent van de eerst genomen strafschop benut, in de Copa America – het officiële Zuid-Amerikaanse kampioenschap – bedroeg dat percentage 83 en bij het WK 71.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden