Geen zorgpremie? Dan moet het via de belastingen

VVD en PvdA gaan hun regeerakkoord openbreken. Maar de wens om te nivelleren, blijft staan. Eigenlijk is er nog maar één middel beschikbaar: het aanpassen van de belastingen. Wat gaat dat betekenen?

Vicepremier en minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher vertrekt op het Binnenhof na de ministerraadBeeld anp

VVD en PvdA zijn het, opnieuw, in principe met elkaar eens. De inkomensafhankelijke zorgpremie verdwijnt weer uit het regeerakkoord, maar er moet wél genivelleerd worden. Zoals PvdA-leider Diederik Samsom zegt: 'Nivelleren is niet zozeer het probleem, maar de inkomensafhankelijke zorgpremie is kennelijk een verkeerd gekozen instrument.'

De inkomensongelijkheid kleiner maken met een variabele zorgpremie blijkt bij nader inzien extreme effecten te veroorzaken. En het is overbodig. Nederland heeft al een nivelleringsapparaat: het progressieve belastingstelsel, aangestuurd door de Belastingdienst. Want voor nivelleren heb je inkomens nodig en er is maar één instantie die mag en moet weten wat iedere Nederlander verdient: de fiscus. Zorgverzekeraars willen niets over inkomens weten - daarom zijn ze ook tegen het inkomensafhankelijke eigen risico.

Het VVD-PvdA-kabinet weet het nu ook: nivelleren kun je beter via de belastingen doen.

Hoe pakken Rutte en Samsom dat aan?

Verhoging van het toptarief
Via de inkomstenbelasting wordt al sinds jaar en dag genivelleerd. Lage inkomens betalen naar verhouding minder belasting dan hoge - kwestie van hogere percentages van de belastingschijven naarmate het inkomen oploopt. Om nog iets meer te nivelleren, zou het tarief van de laagste schijf omlaag kunnen en dat van de hoogste schijf omhoog.

Maar, zo blijkt uit onderzoek, dat laatste is slecht voor de economie. Volgens het regeerakkoord zou de hoogste schijf de komende 28 jaar zakken van 52 naar 49 procent. Dat plan zou naar verluidt nu sneuvelen. Een concessie voor de VVD, alleen niet voldoende om de PvdA-wens van nivellering in te lossen.

Spelen met de schijven
Het laten varen van het zorgpremieplan betekent dat de zorgtoeslag dus níét verdwijnt - dat had 4,5 miljard euro moeten opleveren. Daarmee gaat er ook een streep door de methode waarmee die 4,5 miljard zou worden teruggeven aan de burger, namelijk via het verlagen van de middelste belastingschijven naar 38 procent. Die blijven in 2013 op 42 procent. Daaronder zit de eerste schijf van 37 procent.

In totaal zijn er vier belastingschijven waarmee Rutte II kan spelen. Dat kan op twee manieren, want elke schijf heeft een tarief om aan te draaien en een lengte. De onderste schijf bijvoorbeeld loopt tot een minimuminkomen van zo'n 20 duizend euro. Wordt dat bedrag hoger, dan betalen meer mensen het lage tarief. Dat is nivellerend. Helemaal als dat tarief ook nog eens wordt verlaagd.

VVD en PvdA zouden nu in plaats van verlagen, het belastingtarief van de derde schijf willen verhogen. Dat is nadelig voor middeninkomens, want die schijf loopt nu tot 56 duizend euro. Om het effect wat te beperken zou het kabinet overwegen de derde schijf te verlengen, dus de grens optrekken naar een niveau boven 56 duizend euro. Zo komen belastingbetalers 'later' in de vierde schijf met het toptarief. Daaraan kleeft het voordeel voor de schatkist: minder woningbezitters mogen dan ook volgens het hoge tarief aftrekken.

De heffingskortingen
Nog nivellerender is het als ook de algemene heffingskorting omhoog gaat. Dat is een voor iedereen gelijk bedrag in euro's dat in mindering wordt gebracht op de te betalen belasting. Voor lage inkomens betekenen die gelijke hoeveelheid euro's verhoudingsgewijs meer voor hun koopkracht dan voor hoge inkomens.

Dan zijn er nog tal van heffingskortingen waarmee je kunt nivelleren. Werkenden, ouderen, jonggehandicapten, ouders en alleenstaanden kunnen allemaal een korting op hun te betalen belasting krijgen. Allemaal afhankelijk van hun (lage) inkomen, dus allemaal te sturen en dat zonder schending van privacy - de fiscus kent het inkomen immers al. Nadeel: met specifieke kortingen nivelleren is niet generiek en dat is juist wel wat de PvdA overeind wil houden.

De vermogens
Het kabinet kan het ook buiten de inkomstenbelasting zoeken. Als vaststaat dat mensen met een hoog inkomen eerder een vermogen hebben dan mensen met een laag inkomen, dan is het een wat vermetele nivelleringsmaatregel om bijvoorbeeld die vermogens zwaarder te belasten.

VVD en PvdA gaan hun regeerakkoord openbreken. Maar de wens om te nivelleren blijft. Met belastingen kunnen ze de inkomensongelijkheid naar believen kleiner of groter maken. Hoeveel, dat is een kwestie van onderhandelen dit weekeinde. Opnieuw onderhandelen en rekenen.

Lees meer over het openbreken van het regeerakkoord in de Volkskrant van dit weekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden