Geen wrak meer, geen lichamen, maar wel een herdenking voor Indië-militairen

De vader van Han Nahuijsen, 'papa Tonnie', stierf op 32-jarige leeftijd als telegrafist bij de Slag in de Javazee. Pas na 45 jaar vond Han de moed om terug te keren naar Indonesië en de rampplek op te zoeken. 27 februari zal altijd een belangrijke dag in zijn leven zijn. Maar nu is het wrak weg.

Han Nahuijsen.Beeld Michel Maas

Han Nahuijsen heeft een streepje voor op zijn jongere broer Joop. Han heeft namelijk een foto, zegt hij glunderend. Op die foto is hij te zien als stralende peuter van anderhalf, gezeten op de knie van zijn vader, 'papa Tonnie'. Hij was te jong om het zich echt te herinneren, maar de foto is er.

Joop heeft geen foto, omdat hun vader op 27 februari 1942 sneuvelde, zes maanden voor hij zou worden geboren. Joop heeft zodoende niets tastbaars wat hem met zijn vader verbindt. 'Er zijn natuurlijk wel veel foto's', zegt hij. 'In mijn kamer in Bandung hangt een trouwfoto van mijn ouders.' Maar zelf staat hij op geen enkele daarvan.

Joop Nahuijsen heeft alleen de Javazee, waarin zijn vader verdronk, en al het water dat de rest van de wereld met die zee verbindt.

06º00' Z.B. en 112º05' O.L.

De afgelopen vijf jaar voer Nahuijsen op 27 februari naar een vast punt in de onmetelijke Javazee: 06º00' Z.B. en 112º05' O.L.. Op dat punt lagen de resten van de Nederlandse kruisers De Ruyter en Java broederlijk naast elkaar, met niet ver daarvandaan ook nog de kleinere Kortenaer. Op het snijpunt van coördinaten aangekomen strooide Nahuijsen foto's, brieven en bloemen in het water voor de mannen die daar op de bodem hun zeemansgraf hadden gevonden. Een van hen was admiraal Karel Doorman, een ander was Tonnie Nahuijsen, 32 jaar oud, telegrafist, vader van Han en Joop.

Het had afgelopen maandag, 27 februari, geen zin meer om opnieuw naar 06º00' Z.B. en 112º05' O.L. te varen, nu de wrakken daar door slopers zijn weggeroofd. 'Dat heeft geen zin meer', zegt hij. 'De wrakken zijn weg, de lichamen ook, denk ik. Ja, zeker weten.'

63 meter diepte

Wat er over was van de telegrafist lag decennialang op 63 meter diepte op de zeebodem. Voor een duiker is dat heel diep, maar voor Joop Nahuijsen voelde het alsof hij zijn vader bijna kon aanraken. 'Het was de plaats waar ik het dichtste bij het lichaam van mijn vader was. Het was voor mij belangrijk om zo dicht bij mijn vader te staan.'

Een beetje water scheidde de twee, maar Joop heeft altijd het gevoel gehad dat dat water hem juist met zijn vader verbond. Al toen hij 15 was ging hij op 27 februari naar het water om zijn vader te herdenken. 'Wij woonden toen vlak bij de Rijn. Ik ging naar de rivier. Ik gooide bloemen in het water. Ook verbrandde ik een brief die ik aan mijn vader had geschreven, en de as strooide ik in het water. Ik hoopte dat een bloem, of een flintertje van die as terecht zou komen in de Javazee, waar hij lag.'

Wat stond er in die brief? 'Nou, gewoon, dat ik hem graag zou willen zien, in een droom, of later hierboven, als er zoiets bestaat.'

Hij wil het geen obsessie noemen, hij probeert het gemis dat hij zijn vader nooit heeft gekend in te halen door elk gegeven, elk moment en zelfs elke toevalligheid een plaats te geven. Zelfs het tijdstip van zijn eigen geboorte staat in een curieuze verhouding tot het tijdstip van de dood van de telegrafist: 'Ik ben precies zes maanden na zijn dood, op hetzelfde uur als dat hij stierf, geboren. Dat is toch bijzonder.' Hij wilde naar de marine, in de voetsporen van zijn vader, maar werd afgekeurd. Dus werd hij maar ingenieur.

Pas in 1997, na 45 jaar, ging hij voor de eerste keer terug naar Indonesië. Voordien wilde hij nooit, hij had er teveel meegemaakt, zei hij. 'Het was te traumatisch. Maar na een dag in Jakarta was het over. Dit was een ander Indonesië, een Indonesië dat ik niet meer kende.' Nu woont hij al twaalf jaar in Bandung, met zijn tweede echtgenote, een Indonesische.

Het luiden van de scheepsbel van de Hr.Ms. de Ruyter tijdens de herdenking van de Slag in de Javazee bij in de Haagse Kloosterkerk. Het was voor de 75ste keer dat de slag, die aan 915 Nederlandse marinemannen het leven kostte, werd herdacht.Beeld anp

Herdenking op zee

Zijn vaderverering liet hem uiteraard ook in Indonesië niet met rust. Hij stortte zich op de herdenking van de zeeslag. Hij voerde actie om alle 915 namen van de gevallenen van de Slag in de Javazee op het Karel Doorman Monument te zetten, inclusief de naam van zijn eigen vader, en hij kreeg zijn zin: op 27 februari 2006 werd het vernieuwde monument met alle 915 namen heringehuldigd. Daarna begon hij zich te beijveren voor een herdenking op zee. De marine en de Oorlogsgravenstichting hadden daar weinig oren naar. Toen hij eenmaal de coördinaten had bemachtigd van de plek waar de De Ruyter en de Java lagen is hij die daarom maar zelf gaan organiseren.

Maar nu moest hij de plannen omgooien. Nahuijsen had geen zin om mee te doen met een grote herdenking die wordt gehouden bij het Karel Doorman-monument. Omdat het 75 jaar geleden is, komen daar tientallen nabestaanden, en vertegenwoordigers van de Nederlandse regering, de Stichting '40-'45 en de Oorlogsgravenstichting kransen leggen. Dat zegt Nahuijsen niets. 'De enige band die dat monument met mijn vader heeft is, dat zijn naam erop staat. Alleen de naam. Zijn lichaam is daar niet.'

'Het vergeten eiland'

Hij voer daarom maandag met een klein gezelschap onder wie zijn broer, diens vrouw en hun zoon, en zijn eigen dochter toch weer de Javazee op. Deze keer niet naar de zeelocatie maar naar het kleine eiland Bawean, ook wel 'het vergeten eiland' genoemd. Bawean is niet meer dan een stip, midden in de zee, 150 kilometer van Soerabaja. Het is, vanuit zijn vaders graf gezien, het dichtstbijzijnde land. Hier wil Nahuijsen een monumentje gaan bouwen om de drie verdwenen schepen en zijn verdwenen vader te herdenken.

Zover is het nog niet. Het gezelschapje voer dit jaar met een kleine houten boot een stukje de Javazee op. Nahuijsen heeft de plaats, zoals het een ingenieur betaamt, zorgvuldig uitgekozen. Met een kompas wordt de richting van de zeelocatie bepaald. Daarna worden bloemen in het water gegooid en foto's van Cor Boers, Jan Huig en Tonnie Nahuijsen, 3 van de 195 slachtoffers. De bloemen drijven langzaam in de richting van de plek waar de wrakken hebben gelegen tot zij spoorloos verdwenen. Dat is van Bawean uit gemeten 60 kilometer verderop. 'Dat is natuurlijk meer dan 63 meter, maar nog altijd 100 kilometer dichterbij dan Soerabaja', zegt Nahuijsen.

En het is natuurlijk helemaal veel dichterbij dan de Rijn.

Nederlandse oorlogsschepen gesloopt in Madura, maar niemand weet iets
Drie Nederlandse marineschepen die in 1942 zijn gezonken in de Slag in de Javazee zijn opgegraven en waarschijnlijk gesloopt op het strand van Madura. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden