Geen woord over uitholling

De verkiezingscampagne gaat over leugens en peilingen, terwijl de kiezers op 12 september bepalen wat er zal gebeuren met het zorgstelsel en de huizenmarkt. De Volkskrant vat samen wat er inhoudelijk te kiezen valt. Vandaag het pensioen: alles bij het oude laten en de AOW-leeftijd op 65, of langer doorwerken? En hoe moet het met het aanvullende pensioen ? Door

DILEMMA

Het mooie van goede gezondheidszorg is dat mensen langer gezond blijven én langer leven. Dat is merkbaar in de levensverwachting: die stijgt rap. 65-plussers leven gemiddeld steeds langer. De overheid die 65-jarigen een staatspensioen belooft, moet dat steeds langer uitkeren. Terwijl de groep ouderen door de vergrijzing steeds groter wordt en de cohorten jongeren door de ontgroening steeds kleiner. Dat kan zo niet langer, vindt het gros van de politieke partijen. Die gezonde ouderen kunnen best wat langer doorwerken. Na jaren vergeefs praten, ging in juli de kogel plots door de kerk. Het parlement ging op voorstel van de gelegenheidscoalitie VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie akkoord met geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd: jaarlijks een paar weken waarmee de AOW-leeftijd in 2019 op 66 jaar komt en in 2023 op 67 jaar. Maar is dat wel genoeg? En pikt het vergrijzende electoraat dat?

KEUZEN

De oude dag is meer dan alleen AOW. De pensioenfondsen hebben het zwaar en de pensioenen staan onder druk. Maar daarover reppen de partijen nauwelijks in hun programma's. Wel over de leeftijd waarop ze vinden dat werknemers met pensioen mogen gaan.

De uiterste keuze is om alles bij het oude te laten en dus de AOW-leeftijd 'gewoon' op 65 jaar te houden. Dat zegt de PVV, met als argument dat zolang er werklozen zijn, het onzin is ouderen langer te laten doorwerken.

Helemaal aan de andere kant staat de VVD. De facto betekenen de plannen van de liberalen dat in 2040 de AOW-leeftijd op 69 jaar en 9 maanden ligt. Die leeftijd rolt eruit als de VVD de statistieken over de levensverwachting 28 jaar doortrekt.

De SP en PvdA zitten aan de 'PVV-kant': ze verzetten zich tegen de afgesproken AOW-leeftijdsverhoging vanaf 1 januari 2013. De SP heeft een ingenieus plan bedacht om de AOW-leeftijd geleidelijk te laten oplopen. Personen met 'zware beroepen' mogen op 65 jaar met pensioen. 'Zwaar beroep' is voor de SP 'laagbetaald'. Dat zijn veelal laagopgeleide mensen die voor hun 20ste zijn begonnen met werken. Hun levensverwachting is na hun 65ste veel korter dan die van hoogopgeleiden. Die hebben bovendien meestal een aanvullend pensioen. Dus kort de SP vanaf 2015 op de AOW, te beginnen met de hoogste inkomens. Stapsgewijs wordt de AOW zo voor iedere 65-jarige en daarna 66-jarige 'weggekort'. En vanaf 2025 zal de AOW-leeftijd worden verhoogd naar 67 jaar voor iedereen.

Daar komt de PvdA ook op uit, maar door de AOW-leeftijd vanaf 2017 stapsgewijs te verhogen. Net als de SP probeert de PvdA daarmee een schuin oog te houden op de gevolgen voor de staatskas op lange termijn.

VVD, CDA,D66 en GroenLinks vinden dat de AOW-leeftijd sneller omhoog kan dan wat ze eerder hebben afgesproken in het Lenteakkoord (66 in 2019 en 67 in 2023). Aldus springen de vier er gunstig uit in de doorrekening van het CPB, want snelle verhogingen van de AOW-leeftijd bieden de staatskas al gauw een positieve aanblik. VVD wil in 2019 op 67 jaar zitten, het CDA een jaar later.

Afgezien van de AOW-leeftijdverhoging willen VVD en D66 de AOW verlagen als drie of meer ongehuwde ouderen samenwonen. CDA, D66 en GroenLinks willen bezuinigen op het belastingvoordeel voor ouderen met vooral hogere inkomens. Het belastingvoordeel bij sparen voor aanvullend pensioen willen GroenLinks, SP, D66, PVV en PvdA ook op een of andere manier beperken.

Toch is een verlaging van de pensioenen onvermijdelijk door de aanhoudend slechte situatie waarin de pensioenfondsen verkeren. Partijen kunnen de inkomensachteruitgang beperken door de regels voor die fondsen te versoepelen. Maar daar brandt geen partij de vingers aan. Want dat is techniek en leent zich slecht voor een vlot debat. Een misverstand is ook zo gecreëerd. Dat de ene partij de ouderen bevoordeelt en de rekening bij jongeren neerlegt. Of omgekeerd.

CAMPAGNE

In debatten komt de AOW-leeftijd nog wel eens voorbij. Dan gaat het niet over nut en noodzaak van de voorgestelde verhoging. Ook de versobering van de AOW-inkomens blijft onbenoemd. Het gaat vooral over het draaien van PVV en SP. De PVV noemde twee jaar geleden 65 jaar als onwrikbare pensioenleeftijd, om dat daags na de verkiezingen los te laten en in de formatie akkoord te gaan met 66 jaar in 2020, om nu weer campagne te voeren met 65 jaar. Wilders wuift alle verwijten weg en noemt het onzinnig miljarden naar Griekenland 'over te maken' en hier te bezuinigen. De SP moet het ontgelden, omdat de partij vasthield aan 65 jaar, daar de FNV mee om zeep hielp en nu toch akkoord gaat met verhoging.

Er is één grote blinde vlek in de campagne: Sociale Zaken voorziet door de slechte positie van de pensioenfondsen een verlaging van de pensioenen met gemiddeld 8,2 procent. Dat lijkt belangrijker dan de AOW-leeftijd en het al dan niet draaien. Maar over die dreigende uitholling van pensioenen gaat het in de campagne helemaal niet.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden