ReportageCoronavrees

Geen wijwater door het coronavirus, maar de kerk is tenminste open

Een gelovige ziet tot zijn verbazing dat er geen water is in de wijwaterbakken is van de Basiliek van de H. Nicolaas in verband met het coronavirus.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dat het virus Nederland heeft bereikt, was deze zondag ook in de kerk merkbaar. Elkaar de hand schudden tijdens de mis mocht niet. ‘Hoe u elkaar de vrede wenst, is aan uw creativiteit overgeleverd.’

Een vrouw komt binnen in de Nicolaasbasiliek en loopt naar het wijwater toe. Ze grijpt en ze grijpt mis. Boven de plek waar het heilig water had moeten zijn, hangt een A4’tje: ‘I.v.m. met het coronavirus zijn de wijwaterbakken leeg.’ Een kort moment van verwarring, gevolgd door een begrijpende blik: o ja, het coronavirus.

Dan komt een andere vrouw binnen, die alle deurgrepen zorgvuldig met een doekje vastpakt. Een van de kerkwachters draagt handschoenen – maar dat is omdat hij zo de klok gaat luiden.

Sinds de eerste gevallen van het coronavirus in Nederland zijn gemeld, heeft het virus invloed op het dagelijks leven. Zo ook in de kerk. Afgelopen vrijdag stuurde de Nederlandse Bisschoppenconferentie een bericht naar alle parochies om maatregelen te treffen voor de mis deze zondag. Ook voor andere religieuze bijeenkomsten (protestants, joods en islamitisch) worden rituelen, waarbij fysiek contact vaak belangrijk is, aangepast om te voorkomen dat het virus zich tijdens de kerkgang zou kunnen verspreiden.

Dossier: Wat begon als een mysterieus virus in de Chinese miljoenenstad Wuhan heeft zich over de hele wereld verspreid. Inmiddels is ook Nederland besmet met het coronavirus. In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het virus.

Hostie op de hand

Priester Ben Frie, die vandaag voorganger is in een van de grootste katholieke kerken van Amsterdam, vat het nog even samen: ‘Voordat ik u met het kruisteken begroet, een mededeling vanwege het coronavirus’. De hostie zal alleen worden uitgedeeld door de voorganger, en op de hand, niet op de tong. De parochiaan zal de hostie zelf in de mond moeten nemen. Bij de vredeswens mag men elkaar geen hand geven. En er is geen wijwater. ‘Vanaf de mis op 1 maart zijn de maatregelen in de gehele Nederlandse kerkprovincie van kracht.’ 

Over naar de orde van de dag, hoewel de diaken afwezig is vanwege een defecte trein. ‘Laten wij ons nu tot God wenden.’

Er wordt gezongen en gebeden. Bij de vredeswens na het gebed wordt het lastig: ‘Hoe u elkaar de vrede wenst, is aan uw creativiteit overgeleverd.’ Een man, zijn handen vroom gevouwen, maakt oogcontact met de mensen om zich heen en buigt zijn hoofd; een vrouw iets verderop geeft haar partner glimlachend een fist bump.

De kerkgangers lopen naar het altaar om de hostie te ontvangen. De voorganger haalt het schijfje uit de kelk en legt het in de hand van de gelovige, die het in de mond neemt. Overigens is het normaal gesproken een keuze of iemand de hostie direct op de tong ontvangt, vertelt Laura Faber. Zij is lectrice en leest deze zondag een tweetal bijbelpassages voor. ‘Sommigen zijn wat meer traditioneel en willen de hostie niet onteren met hun hand.’

Begroeting medemens

De aangepaste mis is even wennen, zegt Faber. ‘Ik voelde me wel schuldig dat ik mensen geen hand kon geven, alsof ik dan vermoed dat die persoon het virus zou hebben. Het is bij de katholieke mis een van de weinige momenten dat je elkaar echt aankijkt en groet. Dat miste ik wel. Hoe begroet ik nu mijn medemens? Door het veranderen van de instructies moet je nadenken over het ritueel.’ De maatregelen hebben ook een ander effect: ‘Het virus lijkt dichterbij, valt mij op.’

Dat de mis anders dan anders was, heeft niet alleen maar nadelen. ‘Ik vond het nu intiemer. We zijn een grote parochie. Nu reikten alleen de priester en de acoliet de communie uit. Normaal gesproken zijn dat meer mensen.’

‘Toch is het een versobering’, zegt pater Frie. ‘Een van de unieke dingen aan deze parochiekerk is dat de kerkgangers hier meer participeren, doordat er meerdere mensen bij het altaar staan. Ze nemen zo actiever deel aan de heilige handelingen. Daar zit nu een rem op.’ 

Overigens ging ondanks alle voorschriften de donatiezak nog steeds van hand tot hand de kerk door. Frie: ‘Ja, daar heeft nou niemand aan gedacht.’

De Basiliek van de H. Nicolaas tijdens de mis op 1 maart. Afgelopen vrijdag stuurde de Nederlandse Bisschoppenconferentie een bericht naar alle parochies om maatregelen te treffen voor de mis deze zondag.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vrede zij met u

Aan het eind van de mis (‘Vrede zij met u’) beklemtoont Frie nog eens dat ‘de gevolgen van ons handelen lange tijd merkbaar kunnen zijn’, wanneer men onzorgvuldig met de maatregelen omspringt. ‘Daarom is het belangrijk deze te respecteren.’

Bep Scheffer (79) is vrijwilligster bij de kerk en ze is het hartgrondig eens met de pater. ‘Je moet aan je medemens denken. En het is ter voorkoming van erger.’ Ze dacht dat het leger zou zijn vandaag, maar ‘gelukkig is dat niet het geval’. De basiliek, die plaats biedt aan zo’n 450 gelovigen, zat voor driekwart vol.

De parochie is een afspiegeling van de hoofdstad. Er zijn relatief veel jonge mensen en er zijn ook kerkgangers uit de Surinaamse, Ghanese en Chinese gemeenschap van Amsterdam.

Twee parochianen, die niet met hun naam in de krant willen (‘Het gaat ook niet over ons, maar over de Lieve Heer’), vinden het goed dat de kerk maatregelen neemt. ‘Er valt weinig aan het virus te doen. We moeten het aangrijpen zoals het ons wordt aangereikt.’

De man en de vrouw, die meerdere keren per week ter kerke gaan, vinden het wel jammer dat de beker niet rondging. De wijn – het bloed van Christus – werd vandaag alleen door de priester geconsumeerd. ‘Voorzichtig zijn is belangrijker. Anderzijds moeten we niet in paniek raken.’ En tot slot: ‘We zijn heel blij dat de kerk open is.’

Uit de brief van de Nederlandse bisschoppen

- Tijdens vieringen in parochies en instellingen is het ontvangen van de communie op de tong niet mogelijk;

- De communie kan alleen op de hand worden ontvangen en dient alleen door de celebrant uitgereikt te worden;

- De kelkcommunie is voorbehouden aan de celebrant;

- Kerkgangers geven elkaar bij de vredeswens niet de hand;

- Er wordt geen gebruik gemaakt van wijwater bij binnenkomst en verlaten van de kerk.

Coronavirus in Nederland

Waarom is de ene persoon zo bang voor het corona-virus en de andere totaal niet?

Liveblog - Coronavirus eist eerste slachtoffer in Australië.

Dit coronavirus laat zich niet bedwingen. We zullen moeten wennen aan de nieuwe realiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden