'Geen wettelijke voorwaarden internationale wapendeals'

Nederland sloot wel vaker controversiële wapendeals, aldus Pieter Wezeman, maar doorgaans blijven die geheim.

AMSTERDAM - Dat de verkoop van de tachtig Leopardtanks aan Indonesië überhaupt op de Kameragenda stond, was toeval, zegt Pieter Wezeman, onderzoeker van het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) en gespecialiseerd in internationale wapenhandel. 'Iemand las een berichtje in een Indonesische krant, waarop in Nederland aan de bel werd getrokken. Zodoende zijn Kamerleden vroegtijdig over het geheime proces ingelicht. Normaal vernemen we pas iets over dit soort deals als de exportvergunning al is afgegeven.'


Zijn er dan nog meer wapendeals gesloten met controversiële landen?

'De afgelopen decennia heeft Nederland nieuw en overtollig materieel zoals F-16's, pantservoertuigen en fregatten verkocht aan landen als Jordanië, Marokko, Bahrein en Egypte. Bij al die deals was de vraag gerechtvaardigd of het materieel niet zou worden gebruikt om demonstraties neer te slaan of zou bijdragen aan internationale spanningen.'


Aan welke voorwaarden moet een wapendeal voldoen?

'Er zijn geen wettelijke voorwaarden voor internationale wapendeals, behalve wanneer de veiligheidsraad van de VN een wapenembargo afkondigt. In de Europese Unie is de regel: volg de richtlijnen. Er zijn acht Europese criteria waaraan een wapendeal moet voldoen, maar die zijn door overheden zeer breed te interpreteren.


'De richtlijnen gaan voornamelijk over de vraag hoe groot het risico is dat de wapens worden ingezet om binnenlandse demonstraties neer te slaan of om oorlog te voeren. Het is een instrument om discussie te voeren of om beleid tegen het licht te houden, maar niet om mee naar de rechter te gaan. In principe komt het erop neer dat zolang overheden maar een analyse maken, een wapendeal meestal kan doorgaan.'


Dus de Duitse overheid interpreteert de regels anders dan de Tweede Kamer?

'Als die tanks daadwerkelijk aan Indonesië worden verkocht wel. De meeste landen zijn nogal willekeurig in het interpreteren van de EU-richtlijnen. Hoe groter het bedrag dat met de order is gemoeid, hoe groter de kans dat overheden de regels wat losser bekijken. Duitsland en Nederland zijn over het algemeen overigens behoudend met het exporteren van wapens. Frankrijk, België en Engeland interpreteren de regels heel breed. Vlak voordat in Libië de vlam in de pan sloeg, leverden zij Khadafi nog wapens.'


Aan wie zou Nederland die tachtig Leopardtanks wel kunnen slijten?

'De meeste potentiële klanten zijn de controversiële landen. Het is lastiger om landen te vinden die de tanks voor bijvoorbeeld vredesmissies willen inzetten, maar te denken valt aan Canada. Daar hebben we een tijdje geleden ook tanks aan geleverd. Portugal en Chili zijn ook kandidaten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden