Geen welkomstfeest voor geruilde militair Bergdahl, VS te verdeeld

Er komt geen groot welkomstfeest voor de vrijgelaten Amerikaanse militair Bowe Bergdahl. De politie van Hailey, waar Bergdahl vandaan komt, zegt de festiviteiten af te blazen uit veiligheidsoverwegingen. De militair liep in 2009 in Afghanistan ongewapend weg bij zijn eenheid in en werd gevangengenomen door de Taliban. Zaterdag kwam hij weer vrij, in ruil voor vijf Talibanstrijders uit Guantanamo Bay. In het weekend overheerste hierover nog vreugde, maar nu is er vooral kritiek. Voormalige medesoldaten, politici en journalisten zeggen dat hij geen held is, maar een deserteur en misschien zelfs een verrader.

Redactie
Steunbetuigingen voor Bergdahl in Hailey, Idaho Beeld reuters
Steunbetuigingen voor Bergdahl in Hailey, IdahoBeeld reuters

In Hailey, Idaho, werd jarenlang een actie georganiseerd die 'Breng Bowe Terug' heette. Toen dit weekend bleek dat Bergdahl was vrijgelaten, werd besloten in plaats daarvan een feest te houden. De politie is bezorgd dat de plaats, waar achtduizend mensen wonen, de omstreden festiviteiten niet aankan. 'Als er tienduizend mensen komen, vijfduizend aan de ene kant en vijfduizend aan de andere, dan kan je alleen al door de landelijke aandacht niet voorspellen wat er zal gebeuren', aldus politiechef Jeff Gunter.

Held, verrader, deserteur
Veel critici hebben weinig begrip voor de ruil met de Taliban, omdat ze vinden dat je nooit met terroristen moet onderhandelen. Bovendien zou de deal in strijd zijn met de wet omdat er niet over is gesproken met het Congres. De getuigenissen van militairen die met Bergdahl in de Afghaanse provincie Paktika hebben gediend, spelen ook een belangrijke rol in de kritiek. De militairen, die met Bergdahl op een gevaarlijke buitenpost zaten, midden in het vechtseizoen, moesten zwijgen zolang hij gevangen zat. Nu beginnen zij te praten. Zij bestrijden dat hij gevangen werd genomen toen hij achterop was geraakt bij een patrouille of op de wc zat. Hij verliet op 30 juni 2009 even na middernacht het kamp, met achterlating van zijn geweer, helm en kogelvrije vest.

'Bergdahl was een deserteur en soldaten van zijn eenheid stierven toen ze probeerden hem te vinden', schrijft Nathan Bradley Bethea voor The Daily Beast. Bethea diende in hetzelfde gebied en sprak na de verdwijning met Bergdahls peloton. 'Ik denk dat hij een deserteur is', zegt ook Cody Full, een vroegere kamergenoot. Bergdahl staarde soms naar de bergen en vroeg dan hoe hij van daar naar China kon komen. Ook stuurde hij op een gegeven moment zijn computer en andere persoonlijke bezittingen naar huis. 'Waarom doe je zoiets? Tenzij je denkt dat je ze niet meer nodig hebt?' zegt Full.

In het peloton werd Bergdahl gezien als een vreemde snuiter, een boekenwurm met gekke ideeën. The New York Times citeert een oud-officier, volgens wie hij bij zijn verdwijning een briefje achterliet in zijn tent. Daarin stond dat hij zijn geloof in het leger verloren had, de Amerikaanse missie in Afghanistan niet meer steunde en een nieuw leven wilde beginnen. Geopperd is dat hij misschien wilde overlopen naar de Taliban. Critici vinden daarom dat Bergdahl schuld draagt aan de dood van kameraden die hem probeerden te bevrijden, en voor de rechter gesleept moet worden wegens desertie.

null Beeld afp
Beeld afp
null Beeld afp
Beeld afp
null Beeld ap
Beeld ap

Video
Gisteren stuurde de Taliban een video die ze van de overdracht hebben gemaakt naar de buitenlandse media. In die beelden zie je een Talibanstrijder zeggen: 'Kom niet terug naar Afghanistan. Een volgende keer overleef je het niet.' Andere opstandelingen moeten lachen om de opmerking. Op de band wordt gesproken over een 'historisch succes'. Daaruit kan worden opgemaakt dat de extremistische beweging de gevangenenruil als een morele overwinning beschouwt.

Te zien is dat Bergdahl, gehuld in traditionele Afghaanse kledij, in een pickup-truck wacht op de overdracht. Rond de wagen staat een aantal gewapende Taliban- strijders met bedekte gezichten. Vanaf een helling kijkt een man met een raketwerper toe. Bergdahl, met gladgeschoren schedel, ziet er enigszins gespannen uit. Terwijl een vliegtuig en een helikopter hoog in de lucht rondjes draaien, landt een Amerikaanse Black Hawk-helikopter in een dal. 'Geen paniek', schreeuwt iemand. Twee strijders - een met een witte vlag aan een stok - lopen met Bergdahl naar drie mannen in burger die uit de heli stappen.

Kort worden enkele handdrukken uitgewisseld, waarna de drie mannen met Bergdahl teruglopen naar de Black Hawk. Een van hen laat een hand over de rug van de vrijgelaten gevangene glijden, mogelijk om te voelen of er iets onder zijn kleding is verborgen. Voordat ze instappen wordt de sergeant snel gefouilleerd. De overdracht, die slechts enkele tientallen seconden in beslag neemt, wordt op een afstand gadegeslagen door Amerikaanse militairen bij de helikopter.

null Beeld ap
Beeld ap
Videobeelden overdracht Beeld ap
Videobeelden overdrachtBeeld ap

'No man left behind'
Bij de beelden wordt gezegd dat de overhandiging zich afspeelde in Batai in de Oost-Afghaanse provincie Khost, bij de grens met Pakistan. Bergdahl ligt momenteel nog in een militair ziekenhuis in Duitsland, voor geestelijk en lichamelijk onderzoek. Het is onduidelijk wat hem bij terugkeer in de VS te wachten staat, nu het land en de politiek zo verdeeld is over zijn komst. In ieder geval geen welkomstfeestje in zijn geboorteplaats.

President Obama zag zich ondertussen gedwongen vanuit Warschau de gevangenenruil te verdedigen. 'Het is een 'heilige regel' dat we geen soldaten achterlaten, zei hij. Amerika's hoogste militair, Martin Dempsey, zei dat de sergeant onschuldig is tot zijn schuld bewezen is. Als hij iets misdaan heeft, zal daarvan niet worden weggekeken. 'Ondertussen blijven we voor hem en zijn familie zorgen.'

null Beeld ap
Beeld ap
Hailey, Idaho Beeld ap
Hailey, IdahoBeeld ap

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden