Geen weg terug

'Je moet wachten, heb toch geduld', zei de PvdA als Ayaan Hirsi Ali kritiek uitte op het falende multiculturele beleid....

DE laatste nachtmerrie is van vorig weekeinde. Ayaan Hirsi Ali droomt dat er achtervolgers voor haar deur staan, ze vlucht naar het balkon, daar staan ze weer, ze vlucht naar een ander balkon, de belagers duiken opnieuw op, ze rent naar beneden, springt in het keldergat, valt dieper en dieper en dieper en dan schrikt ze wakker, onbeschrijfelijk opgelucht dat ze in een warm en veilig bed ligt.

Ja, ze is weleens angstig, kortom. Maar nee, ze mag op geen enkele manier over haar veiligheid praten van de politie. 'De bedreigingen zijn nog steeds ernstig, dat kan ik wel zeggen.'

De uit Somalië afkomstige politicologe Hirsi Ali (33) zit in het hoofdkantoor van de VVD, in een kamer waarvan de luxaflex haastig is neergelaten door haar voorlichter: 'Voorschriften', zegt hij. Voor de deur posten bewakers.

Het contrast met acht maanden geleden is in alle opzichten enorm. Toen zat ze nog in haar eentje op haar zolderkamer bij de Wiardi Beckmanstichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA. Onbevangen en in alle vrijheid praatte ze over haar kritiek op de islam en de achterstelling van de moslimvrouw.

Toen was ze een onbekende zwarte vrouw, nu is ze een mediafenomeen - al helemaal sinds de publiciteitsgolf die ze in september over zich heenkreeg na bedreigingen door moslimextremisten. Toen was ze slank, nu is ze op het magere af. Haar onbevangenheid is ze kwijt; ze is gespannener, meer op haar hoede, onrustiger. Haar zelfspot en goede humeur zijn gebleven. 'Waar zitten we de volgende keer?', lacht ze.

Ze is net terug uit Amerika, waar ze in San Francisco, Hawaii en Los Angeles trachtte de Nederlandse heksenketel te ontvluchten, maar tegelijkertijd de media en politiek in nog grotere verwarring bracht door bekend te maken dat ze van de denktank van de PvdA overstapte naar de VVD. Afgelopen zaterdag werd ze definitief op nummer 16 van de kandidatenlijst geplaatst.

Verraad?

Voor Hirsi Ali is er ideologisch niet zoveel verschil tussen de PvdA en de VVD; acht jaar Paars is haar bewijs. Tijdens haar studie politicologie moest ze in 1995 de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen naast elkaar leggen: zoek de verschillen. 'Nou, ze leken heel erg op elkaar.'

Wat ze heeft onderschat is de 'sociologische feeling' van een Nederlander met een politieke partij. 'Ik kom niet uit een rood nest waaraan ik trouw moet blijven. Ik heb een zwaar fundamentalistische achtergrond en maakte voor het eerst kennis met een democratie in 1992, toen ik na mijn gedwongen uithuwelijking naar Nederland vluchtte. Voor mij was de vraag: hoe kun je bij een club blijven zitten die is overgenomen door vage multiculti's, én, wat voor mij echt een gruwel is, door moslimconservatieven die onderdrukking van vrouwen verdedigen. Ik wil daar niet bij horen.'

In augustus nam ze mentaal al afscheid van de WBS, gefrustreerd door de 'stok- en stokdoofheid' bij de PvdA-top voor haar standpunt dat de dominante geloofspraktijk in de moslimwereld maatschappelijke ontwikkeling en emancipatie belemmert.

De moslimachterban reageerde furieus op het verband dat Hirsi Ali legde tussen vrouwenachterstand, armoede en de islam. 'Het grote probleem van de islam is dat er geen kritiek op mag worden geleverd', ondervond ze aan den lijve. 'Iedereen die de islam bekritiseert is de vijand. Ook vrouwelijke liberale moslims zullen altijd de islam verdedigen, omdat ze geloven anders later te zullen branden in de hel.'

Steeds meer voelde ze zich verstikt onder de multiculturele PvdA-deken. 'Dan kwam ik handenwringend terug van een debat waarin Fatima Elatik allerlei vragen ontweek en werd er gezegd: neem haar niet zo serieus, ze is niet zo slim. Maar ze is wél PvdA-bestuurder in een Amsterdamse deelraad.'

PvdA-Tweede Kamerlid Jet Bussemaker viel Hirsi Ali hartstochtelijk bij met haar kritiek dat de PvdA progressieve verworvenheden als vrouwenemancipatie overboord gooit zodra het om allochtonen gaat: daar moest de partij hoognodig actie tegen ondernemen. Koud twee weken later stelde Bussemaker dat de PvdA vooral voorzichtig moest zijn met haar opstelling in het minderhedendebat. Vanwege de opkomst van Pim Fortuyn. 'Waar heb ik toch mee te máken, dacht ik', zegt Hirsi Ali.

Internationaal PvdA-secretaris Alvaro Pinto zei haar: 'Ik vind dat je de islam demoniseert. Wat doe je daar, op die zolderkamer? Ga toch gewoon speeches schrijven voor de partijvoorzitter.'

Ze voelde zich in een wurggreep. 'Multiculturalisme is gewoon goedbedoeld racisme, omdat het alleen maar uitgaat van etniciteit. Je ziet een groep allochtonen normen en waarden hanteren die erg nadelig zijn voor de individuen in die groep en maakt dat ze daaraan kunnen vasthouden, onder het naïeve motto: moslims moeten kunnen integreren met behoud van hun eigen identiteit en cultuur. Moslimconservatieven maken daarvan misbruik door alles te houden zoals het is.

'Kutmarokkanen, wordt er gezegd, ja dág. Wij máken die kutmarokkanen. Wij zeggen tegen de moslims: je mag je eigen achterlijkheid houden. Maar op het moment dat de consequenties van die achterlijkheid zich aandienen, als die jongens 11, 12, 13 jaar zijn, zijn het ineens kutmarokkanen. Terwijl het slachtoffers zijn, net als hun ouders, van groepsdwang, traditie en geloof. Meisjes van 15, 16, 17 jaar die hier van school worden gehaald om te trouwen met een neef. Hoe kún je het toelaten, als emancipatiepartij.'

'Je moet wachten', hield WBS-directeur Paul Kalma haar voor, 'heb toch geduld'. Hirsi Ali: 'Kalma is de goedheid zelve. Als iedereen zo was als hij waren er ook geen problemen in de wereld. ''Bekijk het internationaler'', zegt hij. ''Dat is de sociaal-democratie aan haar geschiedenis verplicht.'' Fantastisch uitgangspunt, ja. Kijk naar Nigeria, weer 200 doden. Vanwege een miss-verkiezing!'

HIRSI Ali had geen geduld - ze is een vrouw met een missie. Door haar werk als tolk in abortusklinieken en blijf-van-mijn-lijf-huizen kent ze de ellende van weggestopte islamitische vrouwen in Nederland door en door. Ook in het eerste halfjaar bij de WBS ging ze nog op huisbezoek bij moslimvrouwen, gevangen achter de gordijnen omdat ze van hun mannen niet de straat op mogen. 'Ik zag die uitzichtloosheid, ik ken de pijn van het onderdrukt zijn. Als je die zelf hebt ondervonden, voel je een plicht ten opzichte van degenen die nog gekooid zijn.'

Gedesillusioneerd nam ze in augustus het besluit weg te gaan bij de WBS, in overleg met onder anderen Felix Rottenberg. Ze zou gaan promoveren bij socioloog Abram de Swaan, op een onderzoek naar de vraag of de islam een bedreiging is voor de liberale staat. Rottenberg adviseerde haar te wachten met haar ontslagbrief tot ze een beurs zou hebben gekregen.

In die tijd namen haar optredens in de media explosief toe. Overal verschenen interviews met haar, eens in de zoveel dagen was ze wel ergens op televisie. 'Ik draafde door, ja', zegt ze achteraf. 'Ik was van het ene debat onderweg naar de volgende studio en tussendoor bleef ik maar stukken schrijven naar de kranten. Soms viel ik met mijn sokken aan in bed. De weerstand die ik ontmoette, maakte me alleen maar fanatieker.'

Hirsi Ali stond op en ging naar bed met het beeld voor ogen waarvan de PvdA-prominenten zich volgens haar geen voorstelling kunnen maken. Dat van de geketende eenzame moslimvrouw, slechts op aarde om haar man te behagen en kinderen te krijgen, een tweederangsburger, verstoken van alle grondwettelijke rechten. 'De afstand tussen het dagelijkse, bevoorrechte leven van bijvoorbeeld Wouter Bos, Bart Tromp, Paul Kalma en het leed van die vrouwen ligt heel ver uit elkaar.'

Ze kreeg in de tussentijd verwerpelijke telefoontjes en afschuwelijke hate mail, maar in haar kruistocht was geen ruimte voor angst. Toen belde haar vader, vanuit Londen. Zijn dochter moest oppassen omdat ze anders gevaar liep, had hij te verstaan gekregen, uit fundamentalistische Noord-Afrikaanse hoek. 'She is in danger of being assassinated', zei hij tegen een VPRO-documentairemaakster.

Op aanraden van vrienden, die bezorgd de internetsites volgden ('als je zo doorgaat kun je net zo goed zelfmoord plegen') deed ze aangifte bij de politie. Die adviseerde haar zich schuil te houden en de publiciteit te mijden. Niet lang daarna dook ze onder in Amerika, alwaar VVD-coryfee Neelie Kroes haar wist over te halen zich beschikbaar te stellen voor een verkiesbare plaats op de VVD-lijst.

De suggestie dat ze bij de PvdA was gebleven als de partij haar eveneens een zetel in het parlement in het vooruitzicht had gesteld, wijst ze met kracht van de hand. 'Die partij is nog steeds in de greep van multiculti's en moslimconservatieven. Ik moest ook telkens maar in de kranten lezen dat deze overstap voor mij vooral een carrièresprong was. Onzin. Ik heb al voor 15 mei een Tweede Kamerzetel aangeboden gekregen door GroenLinks, ik ben gevraagd door de SP, ik kon bij de VARA een eigen programma gaan presenteren.

'Ik maakte die stap niet om er zelf beter van te worden. Ik zie het als een enorme kans om de emancipatie van allochtonen op de politieke agenda te zetten en het religieuze fundamentalisme aan de kaak te stellen, zonder dat ik telkens tegenwerpingen te horen krijg: ja, maar ja. Nu heb ik een podium.'

Dat de VVD zich in het verleden nooit opvallend heeft bekommerd om de positie van de allochtone vrouw is voor Hirsi Ali geen argument. 'Ik ben niet verantwoordelijk voor het verleden, ik ben verantwoordelijk voor de toekomst. VVD'er Frits Bolkestein is afgebrand door links toen hij de problemen in de multiculturele samenleving durfde te benoemen. VVD-fractievoorzitter Smit in de gemeente Den Haag nam het op voor islamitische vrouwen die kampen met een gebrek aan vitamine D omdat ze te weinig buitenkomen.'

Het verwijt dat ze als voormalig vluchteling is overgestapt naar een politieke partij die bij uitstek de immigratie wil indammen, deert haar evenmin. 'De PvdA wil de immigratie ook beperken. Dat is ook een voorwaarde om het integratiebeleid te laten slagen. Je moet nieuwkomers hier wel een toekomst kunnen bieden. Waar kies je voor?'

Haar allergrootste angst is dat in Nederland een klimaat gaat ontstaan waarin de discussie wordt gedomineerd door het klassieke, autochtone extreem-rechts en het religieus getinte extremisme, 'dat gebaseerd is op de jihad, op ontzettend veel geweld'. Kijk naar Antwerpen, waar de polarisatie steeds verder toeneemt. 'Het Vlaams Blok tegenover de Arabisch Europese Liga. Het is aan de gematigde, gevestigde partijen om zoiets in Nederland te voorkomen.'

VOORLOPIG bestaat haar pakket uit emancipatie en integratie. Maar Hirsi Ali, karakterologisch de ongeduld zelve, wil meer, 'ja, altijd te veel'. Europa heeft haar belangstelling, en dan met name de toetreding van Turkije, en ze zou zich graag bemoeien met het beleid in de strijd tegen het terrorisme. Eerst nog maar even afwachten wat de VVD van deze ambities vindt.

Nu moet ze op campagne, omgeven door bodyguards, wegens haar kritiek op de islam, anno Nederland 2002. Fel: 'We leven in een rechtsstaat. Hier heerst vrijheid van meningsuiting. Ik ben kandidaat-Kamerlid en ik ga campagne voeren. Als de Nederlandse staat zich aanpast aan dreigementen en terreur kunnen we de democratie wel vergeten.'

33 Jaar, wonend op een geheim adres, altijd op je hoede zijn, altijd de dreiging op de achtergrond, niks even spontaan naar de winkel, het café, uit eten.

'Ik weet het: ik zou gewoon een leuk leven kunnen hebben met een leuk vriendje en een leuke baan. Maar het heeft geen zin zo te denken. Ik ben nu eenmaal te ver gegaan, onbewust veel te diep gegaan. Voor mijn veiligheid zou het, denk ik, niets uitmaken als ik er vandaag nog mee ophield. Er is geen weg terug.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden