Geen vrede zolang FIS verboden is

HET WIL NIET erg vlotten met de 'kleine stapjes' waarmee president Liamine Zeroual op weg is naar het vestigen van een democratie in Algerije....

Het aanbod had geen juichend onthaal gekregen van de belangrijkste partijen van de oppositie. Zij willen eerst maar eens zien hoe het met het aangekondigde referendum over een reeks wijzigingen van de grondwet loopt. De partijen verschillen ernstig van mening met Zeroual over de wijze waarop een einde gemaakt kan worden aan de burgeroorlog. Vorige week weigerden zij op te draven op de 'conferentie van nationale consensus' en alleen al op grond daarvan lag het voor de hand dat zij evenmin voor een gedeelde regeringsverantwoordelijkheid zouden voelen.

Alleen het Nationale Bevrijdingsfront (FLN) wilde, onder bepaalde voorwaarden, het aanbod in overweging nemen. De voornaamste eis was dat het FLN in de nieuwe regering een stevig gewicht zou krijgen, meer dan de vertegenwoordigers van de gematigd islamitische Hamas en de Partij van Algerijnse Vernieuwing in het zakenkabinet van premier Uyahia. In de woorden van Abderrahman Belayat, de nummer twee van het FLN: 'We nemen geen genoegen met een onderstaatssecretariaat voor de bescherming van de dinosaurus.'

Zeroual voelde er echter weinig voor zijn aanbod verschrompeld te zien tot een overeenkomst met het FLN en te nadrukkelijk geassocieerd te worden met de voormalige eenheidspartij. Het FLN probeert iets van zijn oude macht en invloed terug te winnen, die verdwenen na de volksopstand van oktober 1988 die een einde maakte aan de jarenlange almacht van het Front. De partij heeft afstand genomen van de gezamenlijke oproep van acht oppositiepartijen in januari 1995 om het verbod op het Islamitische Reddingsfront (FIS) op te heffen.

De fundamentalisten van het FIS werden begin 1992 buiten de wet gesteld, nadat zij een klinkende overwinning hadden behaald bij de gemeenteraadsverkiezingen en dreigden bij de parlementsverkiezingen een meerderheid te veroveren. Direct na het verbod brak een storm van geweld over Algerije los van een scala van fanatieke fundamentalistische guerrillagroepen, waarvan met name de Gewapende Islamitische Groep (GIA) zich onderscheidt door brute moordpartijen. Naar schatting 50 duizend Algerijnen zijn sindsdien om het leven gekomen.

Zeroual voelt zich gelegitimeerd door de presidentsverkiezingen van eind vorig jaar, waarvoor slechts een klein aantal partijen kandidaten leverde. Zeroual haalde ruim 60 procent van de stemmen. De president benadrukt nog altijd dat de Algerijnen naar de stembus gingen ondanks de dreigementen van de terroristische groeperingen dat zij dit met de dood zouden bekopen.

Sinds begin dit jaar voert Zeroual een voorzichtige 'nationale dialoog' die het land uiteindelijk uit de diepe crisis moet halen. Het schema daarvoor is overzichtelijk: een nationale consensus, vervolgens een referendum over aanpassing van de grondwet, en in de eerste helft van het komende jaar vrije verkiezingen die van Algerije een democratie moeten maken.

De eerste stap is inmiddels genomen en met succes, meent de president zelf. Vorige week ondertekenden 37 groeperingen het zogenoemde platform van nationale consensus. De kernpunten daarin zijn dat alle groepen beloven af te zien van geweld en ermee akkoord gaan dat de islam niet voor politieke doeleinden zal worden misbruikt. In het document wordt met geen woord gerept over het verbieden van fundamentalistische partijen, een frase die Zeroual in oorsprong in de tekst had willen hebben.

Bij de term nationale consensus kunnen grote vraagtekens worden geplaatst. Immers, hoe eensgezind is de politieke wereld indien vier belangrijke partijen weigeren mee te doen en een vijfde zich niet door haar leiders laat vertegenwoordigen? Zo ontbraken het Front van Socialistische Krachten (FFS) en de Beweging voor Democratie in Algerije van ex-president Ben Bella, terwijl de FLN-afvaardiging het zonder oud-premier Hamruch en ex-minister van Buitenlandse Zaken Bouteflika moest doen.

In het geval van de eerste twee lag de positie van de fundamentalistische FIS ten grondslag aan de boycot. De partijen in kwestie hebben een andere visie op de route naar een pluralisme dan de president. Met name de FFS meent dat elk gesprek over het organiseren van verkiezingen dient te worden opgeschort tot het moment dat het geweld in het land stopt. En om dat te bereiken ziet de partij maar één mogelijkheid: het openen van de dialoog met het FIS.

Die optie wordt tot nu toe echter volkomen genegeerd. Het blijft moeilijk met termen als nationale consensus en pluralisme te schermen indien een zo groot blok als het FIS verboden is en de leiders in de gevangenis zitten. Zeker niet alle FIS-leiders zijn voorstander van de ziekelijk gewelddadige wijze waarop terreurgroepen in naam van de islam in Algerije huishouden. Een betere manier om het geweld de kop in te drukken dan het aanknopen van gesprekken met de gematigde fundamentalisten heeft zich nog niet aangediend.

Zeroual mag graag benadrukken dat het terrorisme over zijn hoogtepunt heen is en dat er slechts nog 'wat resten' moeten worden opgeruimd. Gezien de aanhoudende berichten over moordpartijen in het land valt die visie meer onder het hoofdstuk propaganda. Zolang het FIS illegaal blijft, lijkt het ondenkbaar dat er een einde aan het geweld in Algerije komt.

Cees Zoon

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden